سمرى خداوند اجر برادران ترا در مصيبت تو بزرگ گرداند بدرستى كه تو تا شش روز ديگر وفات خواهى كرد ، پس عازم موت باش و باحدى وصيت مكن كه قائم مقام تو بعد از وفات تو باشد ، زيرا بتحقيق غيبت تامه واقع شد و ديگر ظهور نيست مگر بعد از اذن خدائى كه ذكر او بلند است و آن ظهور بعد از طول زمان و سخت شدن دلها و پر شدن زمين از جور خواهد بود و زود باشد كه در ميان شيعيان كسانى بيايند كه ادعاى مشاهده كنند ( يعنى بنحو نيابت چنانچه سابقا ذكر شد ) آگاه باشيد هر كه پيش از خروج سفيانى و صيحه آسمانى ادعاى مشاهده « بنحو نيابت » كند كذاب و افتراءزننده است « و لا حول و لا قوة الا باللّه العلى العظيم » گويد ما اين توقيع را استنساخ نموده و از نزد او خارج شديم چون روز ششم شد نزد او بازگشتيم و او در حال احتضار بود ، پس به او گفته شد چه كسى وصى بعد از شماست ؟ فرمود « للّه امر هو بالغه » ( براى خداست امرى كه او به پايان رساننده است يعنى امر غيبت كبرى ) و وفات كرد و اين آخر كلامى بود كه از او شنيده شد .
پس از وفات على بن محمد سمرى رضى اللّه عنه طبق توقيع مزبور دوره اول غيبت ( غيبت صغرى ) منقضى و دوره دوم غيبت كه غيبت كبرى ( بزرگ ) ناميده مىشود شروع گرديد ، و در اين دوره براى حضرت بقية اللّه عليه السّلام نايب خاصى نبوده ، بلكه نيابت بنحو عام بوده - يعنى - يك عنوان كلى ( مانند مجتهد عادل جامع الشرائط ) معين شده كه بر هر كس در هر زمانى منطبق شود او نايب امام ، و اطاعتش واجب و مخالفتش حرام خواهد بود و دليل بر اين مطلب اخبار بسيارى است كه از ائمه عليهم السلام وارد شده كه بپارهء از آنها اشاره مىشود :
1 - توقيع شريفى است كه در جواب مسائل اسحاق بن يعقوب كلينى كه يكى از اجله و اخيار علماء شيعه و حمله اخبار است از ناحيه حضرت بقية اللّه عليه السّلام توسط محمد بن عثمان عمرى صادر شد و در آن توقيع است « اما الحوادث
كلم الطيب در تقرير عقايد اسلام ( فارسى ) — صفحة كلم الطيب 581
مساهمون: سيد عبد الحسين طيب
صكلم الطيب ٥٨١