وشامي ، وهفت است نزد بصرى . واختلاف در يازده آية است چه كوفي ألم « 1 » را آية مىشمرند وديگران نه . وشاميان ولهم عذاب أليم « 2 » را آية مىشمرند وباقيان نه . غير از شامي نحن مصلحون « 3 » را مىشمرند وشامي نه . وبصرى إلّا خائفين « 4 » را آية مىگيرد وديگران نه . مدنىّ اوّل ومكّى واتّقون يا أولى الألباب « 5 » را مىشمرند وغير ايشان نه . وغير مدنىّ آخر ما له في الآخرة من خلاق « 6 » را مىشمرند ومدنىّ آخر « 7 » نه .
ومدنىّ اوّل ومكّى ويسألونك ماذا ينفقون « 8 » وغير ايشان نه . وكوفي وشامي ومدنىّ آخر لعلّكم تتفكّرون « 9 » اوّل را مىشمرند وغير ايشان نه . وبصرى تنها قولا معروفا « 10 » را شمرده وباقيان نه . ومدنىّ آخر وبصرى ومكّى الحىّ القيّوم « 11 » را آية گرفتهاند وغير ايشان نه . ومدنىّ اوّل من الظّلمات إلى النّور « 12 » را آية شمردهاند وديگران نه .
بدانكه در اين سوره ، هم ذكر شمردگان وهم ذكر ناشمردگان [ شد ] كه تا بعد از اين اگر گويند كه فلان مىشمرد يعنى ديگران نمىشمرند واگر گويند كه فلان نمىشمرد يعنى ديگران مىشمرند . مقصود آنكه تا در هر سورتي ذكر هردو طايفه نبايد كرد .
ديگر آن بدانكه أواخر آيات اين سوره يا الف است يا باء موحّده يا دال يا راء مهملتين يا قاف يا لام يا ميم يا نون . ( الف ) قولا معروفا « 13 » است . ( ب ) هشت محل است . ( د ) هفت موضع است . ( د ) بيست ويك موضع است . ( ق ) من خلاق « 14 » است .
( ل ) سواء السّبيل « 15 » [ است ] . ( م ) پنجاه وسه محل است . ( ن ) صد ونود وشش مكان است . « 16 »
ديگر آن بدانكه لفظي چند كه به آية مىمانند ونه آيتند اينهايند :
هامش
( 1 ) . آية 1 .
( 2 ) . آية 10 .
( 3 ) . آية 11 .
( 4 ) . آية 114 .
( 5 ) . آية 197 .
( 6 ) . آية 102 .
( 7 ) . س : مدنى أول .
( 8 ) . آية 189 .
( 9 ) . همان .
( 10 ) . آية 235 .
( 11 ) . آية 255 .
( 12 ) . آية 257 .
( 13 ) . آية 235 .
( 14 ) . آية 102 .
( 15 ) . آية 108 .
( 16 ) . در شمارش آيات بايد به اختلافات موجود ميان روايات مختلف از عدّ آيات توجّه كرد .