به سمت دارالسعادت عزيمت كردند . حسامالسلطنه تصميم دارند در يك ملاقات محرمانه ، خاك پاى معالىحضرت گيتىستانى را تعظيم و ديدارى داشته باشند تا با تأكيد بر عناصر اتحاد اسلامى و ترقياتى كه بنا شود ، اختلافات مذهبى كه از دوران صفويه شروع شده است و در حال حاضر نيز ادامه دارد را مانع شوند . وى متأسف وجود اختلافاتى فى ما بين است . چاره محو و ازاله اين بُرودت هر چه باشد ، در خصوص آن سعى شود .
از طرف ديگر بر اساس تحقيقات فعلى مشاراليه ، دولت روسيه در اروميه در امور پيروان مذهب ارتدوكس دخالت مىكند و تعدادى از اهالى كه بالغ بر 50 و 60 هزار نفر مسيحى مىباشند را مىخواهد مانند تبعه خود بداند و تحت حمايت خود قرار دهد . در روزهاى اينده ، به اين هم كفايت نمىكند و مىخواهد يك كونسول بفرستد . در مقابل حضور اين كونسول ، مردم آن منطقه از حكومت ايران ناراضى خواهند شد و در حال حاضر اهالى مسلمان آنجا فكر مىكنند كه آنها زير نفوذ و حكم آن قونسول باقى خواهند ماند . به اين خاطر به حضرت خلافتپناه قصد التجا آوردند .
اهالى خوى دائماً از ازدياد عمر و شوكت مداوم ذات ملائكسمات حضرت خلافتپناه ياد مىكند ؛ ولى اين امر فايده سياسى براى عثمانى ندارد . مسلماً در اين منطقه ، حكومت ايران از ظلم و تضعيف كردن به سيدها و ملاها بيزار است و به هر طريق كوشش مىكند تا اهالى خوى از زير سلطه حضرت شاهنشاهى ايران خارج نشوند . اهالى سلماس و خوى فوجفوج به ممالك شاهانه مهاجرت مىكنند . اگر مصارف راهشان تدارك شود ، مسلم است كه با همه خاندانشان مهاجرت خواهند كرد . برخى از اعيان پاسپورت گرفته و مىخواهند به حدود خاك عثمانى بيايند . اگر امروز اجازه داده شود ، بيشتر آنها پاسپورت مىگيرند . بنده عاجز اين اخبار را تصديق و تحقيق مىكنم [ و ] به دنبال تحقيقات ديگر نيز هستم . در آن باب . با اصل مطابقت دارد . [ مهر ] : دايره رسايل خارجه
حج گزارى ايرانيان به روايت اسناد عثمانى و قاجارى ( فارسى ) — صفحة 256
مساهمون: اسرا دوغان
ص٢٥٦