[ سند دوم ]
نظارت ظبطيه « 1 »
امروز كشتىهاى روسيه به دارالسعادت وارد شدند . مترجمان و غواصها از قنچلارياى « 2 » ايران و روسيه خواستند [ تا ] پاسپورتهاى حجاج ايرانى و روسى داخل كشتىها را جمع كنند . اين عمل در حق تبعه هيچ كشورى رايج و درست نيست . مأموران اداره ترجمه سفارت روسيه ، وقتى به داخل كشتى رفتند ، سعى كردند حجاج تبعه روسيه را از طريق سمسارها « 3 » اغفال كنند تا بليط خود را از اداره روسيه ، دريافت كنند .
در حالى كه هر روزه در مسيرى كه حجاج قصد سفر كنند ، واپور جهت سفر وجود داشت ، آنها اعلام كردند حركت واپور معلوم نيست و حجاجى كه مىخواستند بليط واپورهاى ديگر را تهيه كنند را تهديد و منع مىكردند . به اين دليل حجاج مسلمان در انتظار اين واپور مدت مديدى در خانها « 4 » در كمال بدبختى به سر مىبرند .
برخى از اين حجاج نيز از طريق كمپانىهاى كشتى اداره مخصوص [ كشتىهاى عثمانى ] بليط گرفته و به سمت جدّه عزيمت كردند . ولى [ احتمالا به دليل نداشتن پاسپورت ] پيش از رسيدن به يافا خود را از واپور به بيرون پرت مىكنند . دولت ايران مسلماً راضى نمىشوند حجاج مسلمان تبعه خود اينقدر ضرر و بدبختى متحمل شوند .
الحاصل اينگونه جمعآورى پاسپورتها توسط آنان ، حجاج را به راههاى خطرناك و غيرقانونى مجبور مىكند . براى حفظ جان حجاج بايد از اقدامات سفارت روسيه جلوگيرى شود . آنان پا فراتر گذاشته و درصدد برآمدند [ تا ] از حجاج مبالغى تحت
هامش
( 1 ) 1 . محتسب .
( 2 ) 2 . كاردار يا كارپرداز .
( 3 ) 3 . رابطها .
( 4 ) 4 . كاروانسراها .