[ سند دوم ]
توسط يك هيئت متشكل از : شيخالحرم حضرت نبوى ، محافظ مدينه منوره ، نائب حرم شريف ، قاضى مدينه منوره ، مدير حرم شرف و قائممقام و نقيب و شيخالخطبا و مفتى شافعى و حنفى و بعضى سادات و اعضاء بامعرفت ايشان ، درباره مواد جنايت و جرم واقع شده در مدينه منوره ، بررسى و گزارش مىشود . گزارش اين هيئت در اداره مجلس حجاز بررسى شد . از قيود مربوط به گزارش استفاده شده است . در آن باب ، امر و فرمان حضرت من له الامر است . [ مهر ] اداره تميز و دادگسترى
ف
. MMS 56 / 2551
تاريخ : 10 / ربيعالاخر / 1294
97 . دريافت اخوه « 1 » از ايرانيان
در تحريرات امير مشاراليه به هر سر نفوس حجاج ايرانى كه از بين قبايل عربان عبور مىكنند ، از قديم رسم است يك مبلغ معين به نام اخوه به آن قبيله عرب اعطا مىشود . ولى سال گذشته تعداد 300 حاجى داغستان و طايفه عجم ، در حين ورود به قلمرو قبيله بنىسالم ، اين اصول را رعايت نكردند . بر اين اساس با توجه به حسن و تدابيرى كه اجرا مىشود ، اين مخاطره چه در حال كوچ قبايل باشد و غير آن ،
هامش
( 1 ) . ماليات راه ؛ حق عبور و مرور ( واژه محلى ) ؛ خاوه هم گفته مىشده .
توضيح : در دوره عثمانى و قاجار ، زوار عتبات و حاجيان ، از هر مرزى كه عبور مىكردند ، لزوما بايد پولى بابت تذكره به دولت متبوع خود و پولى بابت « اخوه » به اعراب سر راه و پولى براى شريف و والى كه البته غير مستقيم توسط حمله دار پرداخت مىشد ، مىدادند . اين افزون بر گمرك يا بهانههاى ديگرى براى گرفتن پول از زائران بود . در تمام سفرنامههاى موجود به اين قبيل پرداختها به طور مكرر اشاره و از آنها گله شده است . حتى ثروتمندى چون ظهيرالملك هم از اين مسئله ناليده ، مىنويسد :
« پول است كه به انواع و اقسام مختلف متصل بايد داد . يك نفر حاجى . . . حساب نمود از ورود به خانقين تا مكه متبركه هر يك تذكره مبلغ بيست و پنج تومانِ ايران تمام مىشود » . سفرنامه ظهيرالملك ؛ به كوشش رسول جعفريان ، دفتر پنجم ، ص 255 .