بررسى ادلهء طرفين
پس از بيان نظر اشاعره مبنى بر تغاير مصداقى بين طلب و اراده و نظر معتزله مبنى بر اتحاد مصداقى اين دو بايد بررسى و كنكاش كنيم كه كدام مقرون به حقيقت است .
ادلهء اشاعره و پاسخ آنها
گفتيم اشاعره به تغاير اراده و طلب معتقدند و ادلهاى براى آن اقامه كردهاند كه به ذكر آنها مىپردازيم :
دليل اول : گفتهاند در اوامر امتحانيّه و اختباريّه كه خداوند تبارك و تعالى بندهء خود را امتحان مىكند ، اراده نيست اما طلب هست ؛ مثلا در جريان حضرت ابراهيم ( ع ) ، ايشان به حضرت اسماعيل ( ع ) فرمود :
« يا بُنَيَّ إِنِّي أَرى فِي الْمَنامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ »
« 1 » . اسماعيل در جواب مىفرمايد :
« يا أَبَتِ افْعَلْ ما تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِي إِنْ شاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ » .
« 2 » بعد مىفرمايد :
« فَلَمَّا أَسْلَما وَ تَلَّهُ لِلْجَبِينِ »
« 3 » ، آنجا فرمودند :
« قَدْ صَدَّقْتَ الرُّؤْيا » .
« 4 » مسلّم است آنچه حضرت ابراهيم ( ع ) به اسماعيل ( ع ) مىفرمايند :
« يا بُنَيَّ إِنِّي أَرى فِي الْمَنامِ . . . »
، وحى است كه به حضرت ابراهيم ( ع ) نسبت به ذبح حضرت اسماعيل ( ع ) شده است . در اينجا حضرت ابراهيم ( ع ) از آن وحيى كه به او شده
هامش
( 1 ) صافات ( 37 ) : 102 « اى فرزند عزيزم من در عالم خواب چنين ديدم كه تو را قربانى كنم » .
( 2 ) همان « اى پدر هرچه مأمورى انجام ده كه ان شاء اللّه مرا از بندگان باصبر و شكيبا خواهى يافت » .
( 3 ) همان : 103 « پس چون هر دو تسليم گشتند ، او را براى كشتن به روى درافكند » .
( 4 ) همان : 105 « تو مأموريت عالم رؤيا را انجام دادى » .