و فقيهان به فهم كلام وى افتخار مىجويند . اشعار نغز و شيوايش ورد زبان اديبان و شاعران و دفاع جانانهاش از حريم اسلام و جواب دندانشكنش به معاندين دين و آيين ، قرنها است كه بر سر زبانها است .
با گذشت حدود دو قرن از وفاتش ، ياد ماندگار و نام نيكش با خاندان جليلش ، كتابهاى علمىاش ، شاگردان نامىاش از يادها نخواهد رفت و گردش روزگار و گذشت ليل و نهار ، عظمت علمى وى را تحت الشعاع قرار نمىدهد .
اينك ، در اين مقال كوتاه ، اشارهاى گذرا به برخى از شاگردان و مجازين آن مرد بزرگ مىكنيم ، اميد آنكه پسند ارباب معرفت قرار گيرد .
1 . آيت اللّه العظمى شيخ مرتضى انصارى ( 1214 - 1281 ق )
شيخ انصارى ، يكى از شاگردان مشهور نراقى و مجاز از ايشان است ( تصوير اين اجازه در كتاب « زندگانى و شخصيت شيخ انصارى » ص 145 - 159 آمده است ) . شيخ در كاشان مدت چهار سال از محضر حاج ملا احمد نراقى استفاده برد و مبانى علمىاش را استوار ساخت . مرحوم شيخ در جاى جاى دو كتاب معروفش رسائل و مكاسب به آثار نراقى اشاره كرده و احيانا به نقد و ردّ آن مىپردازد . گويند ، به هنگام خداحافظى شيخ انصارى از استادش ، مرحوم نراقى فرموده بود :
« آنقدر كه من از ايشان استفاده بردم ، او از من بهره نبرد ، و هم فرمود :
من در مسافرتهاى مختلف ، زياده بر پنجاه مجتهد مسلّم ديدم كه هيچ يك از ايشان به مانند شيخ مرتضى نبودند » .
مرحوم شيخ بر عوائد الايام نراقى نيز حاشيه نگاشته است . از ديگر آثار وى رسائل ، مكاسب ، صلاة ، زكات و طهارت است . « 1 »
هامش
( 1 ) . لباب الالقاب ، ص 37 و كتاب « زندگى و شخصيت شيخ انصارى » .