قرآن ( الفاظ مشابه ) همراه با بررسى سياق آيات ، براى رسيدن به دلالت ظاهرى آن . « 1 »
مهمترين ويژگىهاى اين روش ، گردآورى آيات شبيه به هم و بررسى سياق آنها است .
براى روشن شدن بحث لازم است مراحل آن توضيح داده شود .
مراحل تفسير بيانى به شكل جديد
1 . تفسير موضوعى
روشن است كه يك موضوع ، در جاهاى گوناگون قرآن از آن بحث شده است ؛ مثلا وقتى به واژهء « يؤمنون » مىرسيم براى فهم صحيح مؤمنان و حالات و ويژگىهاى آنان چارهاى نيست ، جز اين كه به آيات و سورههايى كه دربارهء مؤمنان است و واژههاى مشابه دارد مراجعه شود ، يا مانند « منافقون » به سورهء منافقون ، و آياتى كه ويژگىهاى منافق را بيان مىكند مراجعه شود ، و يا براى فهم داستان آدم كه در سورهء بقره است ، به داستان آدم در سورههاى اعراف ، حجر ، كهف و . . . مراجعه نمود .
2 . ترتيب زمانى
در اين مرحله ، آياتى كه دربارهء يك موضوع است براساس ترتيب زمان نزول - كه آيا در مكه بوده است يا مدينه و اگر در مكه بوده است آيا اوائل بعثت بوده يا اواخر بعثت - چينش و بررسى مىشود ، براى به دست آوردن اين مرحله بايد به كتابهاى اسباب النزول مراجعه نمود .
3 . بررسى مسائل تاريخ و نزول قرآن ، جمع ، كتابت و قرائت قرآن ، با عنوان علوم قرآن .
4 . بررسى عمومى حالاتى كه آيات قرآن در آن حالات نازل شده است ؛ مانند : ويژگىهاى مادى قرآن كه شامل مباحث زمين ، آسمان ، كوهها ، رودخانهها و . . .
و بررسى عمومى حالت معنوى در تاريخ آن امت ؛ مانند عادات ، آداب و رسوم ، تقليدها و . . .
5 . بررسى مفردات قرآنى ، و اين كه يك لغت در چه مواردى از قرآن و با چه معنايى به
هامش
( 1 ) ر . ك : استاد سبحانى ، المناهج التفسيرية / 215 ( ذيل كتاب الايمان و الكفر ) .