پر بركت ، ما به سوى تو نازل كرديم تا مردم در آيات آن تدبّر و انديشه كنند و خردمندان متذكر شوند . »
در اين آيهء شريفه هدف از نزول قرآن كريم ، تدبر و تفكر در آيات آن و متذكر شدن خردمندان و صاحبان عقل بيان شده است .
منظور از تدبّر ، تفكر و دقت در آيات قرآن است كه انسان را به شناخت و معرفت آيات مىرساند ، چرا كه اكتفا به قرائت ظاهرى ، بهرهء چندانى در آن نيست . « 1 »
ب .
أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلافاً كَثِيراً ؛
« 2 » آيا در قرآن تدبر و انديشه نمىكنند ( كه همهء آن از جانب خداوند و بدون اختلاف است ) و اگر از جانب غير خدا بود اختلاف فراوانى در آن مىيافتيد . »
اگر در ظواهر آيات قرآن اختلافى به نظر رسد ، تنها با تدبّر و انديشيدن در آن است كه روشن مىشود آيات قرآن هيچ اختلافى ندارد و همهء آن سخنان از گويندهء حكيمى است كه داراى شيوهء خاص و پر از اسرار و معارف است و تمام آن از جانب حكيمى است توانا .
ج .
كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آياتِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ ؛
« 3 » خداوند اين چنين آيات خود را بيان مىكند شايد درك و انديشه كنيد . »
علامه طباطبايى رحمه اللّه در توضيح اين آيه مىفرمايد : « انّ المراد بالعقل فى كلامه تعالى هو الادراك الذى يتم للانسان مع سلامة فطرته و به يظهر معنى قوله سبحانه :
كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آياتِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ
فبالبيان يتم العلم و العلم مقدمة للعقل و وسيلة اليه كما قال تعالى :
وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ وَ ما يَعْقِلُها إِلَّا الْعالِمُونَ
؛ « 4 » منظور از عقل در كلام خداوند متعال ، همان ادراك كامل در صورت سالم بودن فطرت انسان است ( عقل سليم فطرى ) و به همين معنا است گفتار خداوند سبحان كه مىفرمايد : « خداوند اين چنين آياتش را براى شما بيان مىكند شايد ادراك خود را به كار بريد » ، پس با بيان كردن ، علم حاصل مىشود و علم مقدمه و ابزار
هامش
( 1 ) زمخشرى ، كشاف ، ج 4 / 90 .
( 2 ) نساء / 82 .
( 3 ) بقره / 242 .
( 4 ) الميزان ، ج 2 / 250 .