ارتش اسلام به مدينه باز مىگردد
پيامبر صلى الله عليه و آله در اين نبرد تمام شيوههاى نظامى از مادى و معنوى را به كار برد ، ولى تجربه اثبات كرد كه گشودن دژ به فعاليت و صبر بيشترى نياز داشت . در صورتى كه شرايط فصلى و امكانات ارتش اسلام ، توقف بيش از اندازه را در منطقهء طائف اجازه نمىداد ؛ زيرا :
اولًا : در طى اين مدت محاصره ، 13 نفر از مسلمانان كشته شده بود كه هفت نفر از آنها از قريش ، و چهار نفر از انصار و يك نفر از قبيلهء ديگر بود . گروهى نيز در وادى حنين ، بر اثر حملهء مكارانهء دشمن و گسيختن نظم سپاه از بين رفته بودند ، كه متأسفانه نام و شمارهء آنان در سيرهها ضبط نشده است . از اين نظر ، يك نوع خستگى در روحيهء سپاه اسلام مشاهده مىشد .
ثانياً : ماه شوال سپرى مىشد ، و ماه ذى القعده فرا مىرسيد ، كه جنگ و نبرد در آن از نظر ملت عرب حرام بود . اسلام هم بعدها اين سنت صالح را تحكيم نمود . « 1 » از اينرو ، براى حفظ اين سنت لازم بود كه هر چه زودتر محاصره برچيده شود ، تا عرب ثقيف ، پيامبر را به مخالف با سنت صالح متهم نسازند .
از اين گذشته ، مراسم حج نزديك بود و نظارت بر مراسم حج در آن سال بر عهدهء مسلمانان بود ؛ زيرا پيش از آن ، تمام مراسم حج زير نظر مشركان مكه اداره مىشد .
موسم حج كه پديدآورندهء يك اجتماع با شكوه و انبوهى از مردم عربستان مىباشد ، بهترين فصل براى تبليغ اسلام و بيان حقيقت آئين توحيد به شمار مىرفت . پيامبر صلى الله عليه و آله بايد از اين فرصت كه براى نخستين بار به دست او افتاده ، حد أكثر استفاده را بكند و فكر خود را متوجهء مسائل ديگرى سازد كه به مراتب بالاتر از فتح يك دژ دورافتاده است . با در نظر گرفتن اين شرائط ، پيامبر صلى الله عليه و آله
هامش
( 1 ) . شاهد اين گفتار اين است كه پيامبر صلى الله عليه و آله در پنجم ما شوال ، مكه را ترك گفته و مدت محاصره حدود بيست روز بود ، و باقيماندهء ماه كه پنج روز است در راهپيمايى و نبرد حنين صرف شده است . و اينكه گفته شد كه مدت محاصره 20 روز بوده ، مطابق روايتى است كه ابن هشام نقل كرده ، ولى ابن سعد ، در طبقات ج 2 ص 158 ، مدت محاصره را چهل روز ضبط كرده است .