او چهار زانو نشست و دست راست روى دست چپ نهاد و فرمود :
اى نعمان ! پرسيدى ، اينك به پاسخش گوش كن ، وقتى شنيدى و حفظ كردى ، عمل كن . اعمال بندگان از سه صورت بيرون نيست : يا خداوند فقط اين كارها انجام مىدهد ، يا خدا و بنده هر دو شريكند و يا فقط بنده انجام مىدهد .
اگر خداوند به تنهايى انجام دهد ، چرا بندهاش را بر كارى كه انجام نداده ، كيفر كند با اين كه عادل ، رحيم و حكيم است .
اگر خداوند و بنده هر دو در اين كار شريك باشند ، چرا شريك قوى شريك ضعيف خود را در كارى كه با او شركت داشته و كمكش نموده است ، عذاب كند .
آن گاه فرمود : اى نعمان ! آن دو صورت كه محال است ؟
ابو حنيفه گفت : آرى .
فرمود : فقط اين صورت ماند كه بنده ، به تنهايى آن كارها را انجام داده .
سپس حضرتش اين شعر را خواند :
كارهايى كه باعث نكوهش ما مىگردند ، به هنگام مرتكب شدن از سه حالت بيرون نيستند :
يا پروردگار ما به تنهايى آنها را انجام مىدهد ؛ در آن صورت با اين كه از ما ظاهر گشته ، سرزنش نمىشويم . يا اين كه خداوند در ارتكاب آنها با ما شريك است كه در آن صورت او نيز مانند ما سرزنش مىشود . يا اين كه براى خداوند در جنايت بنده ، گناهى نيست ، پس گناه به كسى مربوط است كه آن را مرتكب شده است . « 1 »
هامش
( 1 ) - گفتنى است كه نظير اين روايت در فصل معجزهها و شگفتىهاى امام كاظم عليه السلام گذشت .