6 . علمِ « ما كان و ما يكون »
تعبير « ما كان و ما يكون » ، عبارت است از آنچه بوده و آنچه در آينده ، خواهد بود كه اين ، يكى از مهمترين دانشهاى اهل بيت عليهم السلام است كه از هر چه بر جهان گذشته است ، آگاهاند و هر اتّفاقى را كه در آينده رُخ دهد ، مىدانند . اين عنوان ، با علمِ غيبِ خداوند ، همپوشى دارد و مطابق آيهء قرآن ، تنها خداوند به غيب ، آگاه است . « 1 » امام رضا عليه السلام ، از همين آيهء قرآن ، بهره برده و برخوردارى از علم غيب را براى اهل بيت عليهم السلام ثابت كرده است . ايشان ، فرموده است :
أوَ لَيسَ اللَّهُ يَقولُ :
« عالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلى غَيْبِهِ أَحَداً إِلَّا مَنِ ارْتَضى مِنْ رَسُولٍ »
« 2 »
فَرَسُولُ اللَّهِ عِندَ اللَّهِ مُرتَضىً ، وَ نَحنُ وَرَثَةُ ذلِكَ الرَّسولِ الّذى أطّلَعَهُ اللَّهُ عَلى مَا شاءَ مِن غَيبِهِ ، فَعَلَّمَنا ما كانَ وَ ما يَكونُ إلى يَومِ القِيامَةِ . « 3 »
آيا چنين نيست كه خداوند مىفرمايد : « او داناى غيب است و غيب خود را بر هيچ كس ، آشكار نمىسازد ، مگر بر آن پيامبرى كه از او خشنود باشد » ؟ پس پيامبر صلى الله عليه و آله ، نزد خداوند ، برگزيده است و ما ، وارثان پيامبرى هستيم كه خداوند ، او را بر هر چه از غيبش خواست ، آگاه نمود . او ما را از آنچه بوده و تا روز رستاخيز خواهد بود ، آگاه كرده است .
امير مؤمنان عليه السلام نيز در بارهء آگاهى به همهء آنچه در آينده رُخ خواهد داد ، فرموده است :
اگر يك آيه در كتاب خدا نبود ، من در بارهء آنچه بوده و هست و تا روز رستاخيز ، خواهد بود ، آگاهتان مىكردم . آن آيه ، اين است :
« يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ ؛
« 4 » خداوند ، هر چه را بخواهد ، محو يا اثبات مىكند ؛ و اصل كتاب ، نزد اوست » . « 5 »
هامش
( 1 ) . سورهء جن ، آيهء 26 .
( 2 ) . سورهء جن ، آيهء 26 - 27 .
( 3 ) . الخرائج والجرائح ، ج 1 ، ص 343 .
( 4 ) . سورهء رعد ، آيهء 39 .
( 5 ) . التوحيد ، ص 305 ، ح 1 .