هواپرست است و هواپرستى ، گاه او را به جمادپرستى ، و گاه به قدرتمندپرستى ، وادار مىنمايد .
هواپرستان
هواپرستان ، پيروان هوسهاىِ نفس هستند و بيش از هر چيز ، به وسوسههاى درونى خود ، دل خوش دارند و بر همان روش ، گام برمىدارند . آنان ، عبادت خدا را هم با محكِ نفس ، به انجام مىرسانند و در حضور خلق ، عبادتى نيكوتر به نمايش مىگذارند و در خلوت ، اشتياقى به پرستش خدا ندارند . قرآن ، اين دسته را به پيامبر صلى الله عليه و آله شناسانده و فرموده است :
« أَ رَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ .
« 1 »
آيا كسى را كه خداى خويش را خواهش خود برگُزيده ، ديدى ؟ »
هواپرستان ، اطاعتِ نفس را بر هر چيزى ترجيح مىدهند و در مكتب قرآنى ، به « بُتپرست » ، شناخته مىشوند . ريشهء تمام شركها ، هواپرستى است :
جمله بتها ، مار و اين بت ، اژدهاست * مادرِ بُتها ، بتِ نفس شماست .
( مولوى )
جمادپرستان
دستهاى ديگر از مشركان ، پيروان جمادات و حيواناتاند . آنان ، در برابر دستْساختههاى خود ، فروتنى مىكنند و چيزهايى را كه از سنگ و چوب تراشيدهاند ، محترم مىشمارند و از آنها ، انتظار منفعت رساندن و يا دفعِ زيان دارند .
اين گونه بتپرستى ، در دوران گذشته رواج داشت و امروزه نيز در برخى از مناطق جهان ، طرفدارانى دارد . در سرزمين هندوستان ، معابدى ويژهء عبادتِ جمادپرستان وجود دارد كه در آنها ، در برابر انواعِ مجسّمهها ، كُرنش مىكنند و به اميد برآورده شدن حاجات خود ، مراسم ويژهاى انجام مىدهند .
هامش
( 1 ) . سورهء فرقان ، آيهء 43 .