فراهم شدن زمينهء حكومت ، تدبيرى مانند على عليه السلام را به كار مىبستند . خورشيد خراسان ، على بن موسى الرضا عليه السلام ، در بارهء ويژگى امام مىفرمايد :
مُضطَلِعٌ بِالإمامَةِ ، عالِمٌ بِالسِّياسَةِ . « 1 »
در رهبرى ، توانمند و از سياست ، آگاه است .
تأمّل در زندگى اهل بيت عليهم السلام نشان مىدهد كه آن بزرگواران ، در تمامى دورانها ، براى سالمسازى جامعه ، بهترين تدبيرها را انديشيدهاند . صلح امام حسن عليه السلام ، مظلوميّت شيعه را در كربلا به نمايش گذارد و قيام امام حسين عليه السلام و بازخوانى حماسهء عاشورا توسّط امام سجّاد عليه السلام ، زمينهء علمى دوران امام باقر عليه السلام را فراهم آورد تا با كوششهاى امام صادق عليه السلام ، مبانى شيعهء جعفرى شناسانده شود . امام كاظم عليه السلام نيز با نصب وكيل و تشكيل سازمان وكالت ، گسترهء حضور شيعيان را افزايش داد ، آنچنان كه در دوران امام رضا عليه السلام ، شيعيان در خراسان ، مازندران ، قم ، رى ، يمن و . . .
پايگاههايى ويژه داشتند . دوران كوتاه ، امّا پُر برگ و بار حضور امام رضا عليه السلام در خراسان ، باعث شد تا مباحث امامت - كه پيش از آن ، براى خواصْ مطرح مىشد - ، براى همهء مردم تبيين گردد ، آن سان كه پس از امام رضا عليه السلام ، انشعاب مهمّى در شيعه رُخ ندهد و شيعيان ، به راحتى امامتِ امام هشت ساله ( امام جواد عليه السلام ) را بپذيرند .
سياست سه پيشواى متأخّر ما ، يعنى امام جواد ، امام هادى و امام حسن عسكرى عليهم السلام ، نظارت بر عملكرد شيعيان و پاسخگويى به شُبهات آنان از طريق عالمان دينى بود .
سياست « مراجعه به عالم » ، جانشين « مراجعه به امام » گرديد و شيعه براى پذيرش غيبت دوازدهمين پيشواى خويش ، آماده شد .
در نهايت ، بايد گفت : اگر چه امامان به تناسب روزگار ، راهكارهاى سياسى متفاوتى داشتهاند ؛ امّا مبانى سياسى آنان ، همسان است و حكومت مهدوى نيز با همان مبانى حكومت علوى بر پا مىگردد . به اميد آن روز !
هامش
( 1 ) . الكافى ، ج 1 ، ص 202 ، ح 1 .