1 . چون يازده نفر از دوازده وصى پيامبر صلى الله عليه و آله از فرزندان فاطمه عليها السلام بودهاند ، اين وصف تغليبى در بارهء آنان آمده است .
2 . احتمال ديگر ، آن است كه با توجّه به معلوم و يقينى بودن وصايت امام على عليه السلام ، جابر بن عبد اللَّه درصدد شمارش بقيهء اوصيا و نام بردن از آنها بوده و در شمارش ، اشتباه كرده است .
بدين سبب ، او تصريح مىكند كه سه نام « محمّد » و سه نام « على » در اين مجموعه بود . مسلّم است كه او امام على عليه السلام را جزو اين افراد نشمرده است و تنها به امام زين العابدين ، امام رضا و امام هادى عليهم السلام اشاره كرده است .
3 . احتمال ديگر ، آن است كه به جهت شهرت و انس شيعيان با دوازده امام و وصى ، در گزارشهاى پسين در نقل به معناى احاديث ، « احد عشر » به « اثنا عشر » تبديل شده است . اين تغيير سهوى ، به سبب سبق ذهنى مخاطبان و شهرت اصطلاح دوازده امام است .
4 . در گزارش ارشاد و كمال الدين ، اشكالات پيشين راه ندارد . شيخ مفيد در كتاب ارشاد ، عبارت جابر را اين گونه نقل كرده است : « أسماء الأوصياء والأئمّة من ولدها ؛ يعنى حديث لوح ، در صدد بيان اوصياى پيامبر صلى الله عليه و آله و امامان از نسل فاطمه عليها السلام بوده است » . در كتاب كمال الدين نيز به نقل از فاطمه عليها السلام آمده است :
هذِهِ أسماءُ الأوصِياءِ أوّلُهُم ابنُ عَمّى وأحَدَ عَشَرَ مِن وُلدى آخرُهم القائم .
اين ، اسامى اوصيا [ ى پيامبر صلى الله عليه و آله ] است كه اوّلين آنان عموزادهء من است و سپس يازده فرزندم و آخرين آنها نيز قائم است .
خلاصه سخن آن كه : با عنايت به نكات ياد شده و روشنى دلالت حديث لوح بر مشخّصات امامان اهل بيت عليهم السلام ، اين حديث ، يكى از ادلّهء معتبر بر امامت آنان بويژه امام مهدى عليه السلام است .
دانشنامه امام مهدى ( ع ) بر پايه قرآن ، حديث و تاريخ ( فارسى ) — صفحة 403
مساهمون: محمد الريشهري
ص٤٠٣