نگريسته شود و انتساب يا عدم انتساب آن سخن يا فعل بديشان ، با معيارهاى اصيل اعتقادى سنجيده و در بوتهء نقد نهاده شود . بسيارى از ويژگىها و حوادث تاريخى در ارتباط با زندگى آن بزرگواران ، ربطى به جايگاه الهى و اعتقادى آنان ندارد .
مشخصّات ظاهرى ، تاريخ تولّد و شهادت ، خانواده و فرزندان ، حوادث روزمرهء زندگى آنان و . . . برخى از اين گونه وقايع تاريخىاند كه دخالتى در مباحث اعتقادى ندارند و براى اثبات آنها سختگيرىهاى معمول در مباحث اعتقادى اعمال نمىشود . پذيرش اين جزئيات تاريخى و يا تشكيك در آنها و حتّى عدم پذيرش و يا انكار برخى از اين گونه موضوعات و مباحث ، مشكلى از لحاظ اعتقادى پديد نمىآورد .
پس اينكه امام مهدى عليه السلام فرزند بلا فصل امام حسن عسكرى عليه السلام و امام دوازدهم شيعيان و منجى موعود ، از چه مادرى زاده شده است ؛ تولّد ايشان دقيقاً چه زمانى بوده و جزئيات تولد ايشان چگونه تصوير شده است ، و ديگر جزئيّاتى از اين قبيل ، موضوعاتى تاريخىاند كه مىتوان آنها را با معيارهاى تاريخى - حديثى سنجيد ؛ ولى از لحاظ اعتقادى پذيرش يا ردّ آنها الزامى نيست .
چه تفاوتى مىكند كه مادر ايشان نرجس ، شاهزادهء رومى با پيشينهء مسيحى از نسل وصى حضرت عيسى عليه السلام باشد ، يا صيقل دخترى علوىزاده ؟ در نيمهء شعبان متولّد شده باشد يا آن كه تولّدش در ماه رجب يا رمضان يا ربيع الاوّل بوده باشد ؟
حكايتگر ولادت ايشان ، حكيمه باشد يا نسيم خادم ، يا معمّر بن غوث و يا همسايهء امام حسن عسكرى عليه السلام در سامرا ؟ حتّى چگونگى تولد ايشان نيز واقعهاى تاريخى محسوب مىشود كه اعتقاد به جزئيات آن لازم نيست .
اين ويژگى وقايع تاريخى تنها مربوط به مباحث مرتبط با گذشته نيست و بر وقايع تاريخمندى كه حكايتگر وقايع آيندهاند نيز قابل تطبيق است ؛ وقايعى مانند ارتباط با امام عليه السلام در دورهء غيبت ، علايم ظهور ، و جزئيات وضعيت جهان پس از ظهور . مثال بارز اين گزارهها ، مجموعهء روايات حاكى از علايم ظهور است كه
دانشنامه امام مهدى ( ع ) بر پايه قرآن ، حديث و تاريخ ( فارسى ) — صفحة 199
مساهمون: محمد الريشهري
ص١٩٩