مقدمه
بررسى تاريخ نگارش حديث و روشهاى مختلف تدوين آن ، چگونگى فهم و برداشت از حديث ، بررسى شرايط زمانى و مكانى صدور حديث و به عبارت كلّى ، بررسى تاريخ حديث ، يكى از عوامل مهم در استفاده و استنباط از ركن دومِ اركان چهارگانهء منابع دين به شمار مىرود .
در متون اسلامى قديم ، كمتر مىتوان مجموعهاى جامع و مدوّن از اين مباحث يافت . تنها در بعضى كتابهاى رجال ، درايه ، تراجم و كتابشناسى ، مانند معالم العلماء ابن شهرآشوب و رجال النجاشى ، اشارهاى به محدّثان و بعضى آثار آنها شده است . اين مهم در سالهاى اخير ، به طور مختصر توسّط بعضى از فرهيختگان به صورت مدوّن و تخصّصىتر انجام يافته و تأليفاتى چند را به علاقهمندان عرضه كردهاند ، كه از آن جملهاند ، كتابهايى چون : تاريخ عمومى حديث و پژوهشى در تاريخ حديث شيعه ، تأليف مجيد معارف ، تاريخ حديث ، تأليف كاظم مدير شانهچى ، آشنايى با متون حديث ، تأليف مهدى مهريزى ، سير حديث در اسلام ، تأليف سيّد احمد ميرخانى ، تدوين السنة الشريفة ، تأليف سيّد محمّد رضا حسينى جلالى ، تاريخ الحديث النبوى بين سلطة النص و نصّ السلطة ، تأليف سيّد محمّد على الحُلْو ، تدوين الحديث ، تأليف محمدعلى مهدوىراد و فرهنگ كتب حديثى شيعه ، تأليف سيّدمحمود مدنى بِجِستانى . با وجود اين ، به نظر مىرسد كه هنوز در ابتداى راه هستيم و حوزهء تاريخ حديث ، همچنان ظرفيت بسيارى براى پژوهش دارد .