بود . او در هفت سالگى به مكتب رفت و در ده سالگى با پوشيدن لباس روحانيت به آموختن ادبيات عرب پرداخت . وى در سال 1315 ق ، عازم عتبات عراق شد و سپس ، در نجف اشرف ، نزد اساتيدى چون : ميرزا حسين نورى ، سيّد مرتضى كشميرى ، آخوند خراسانى ، سيّد محمّد كاظم يزدى و تنى چند از علماى نجف ، تلمّذ كرد . پس از درگذشت آخوند خراسانى ، به سامرّا رفت و در محضر درس ميرزا محمّد تقى شيرازى حضور يافت . او جمعاً حدود 24 سال در سامرّا زيست و بسيارى از تأليفات خود را در اين دوران ، سامان بخشيد . آن گاه در سال 1354 ق ، دوباره عازم نجف شد و تا پايان عمر ( 1389 ق ) در آن جا اقامت داشت . « 1 »
برخى آثار شيخ آقا بزرگ
آقا بزرگ ، پس از مراجعت به نجف اشرف ، به چاپ كتاب بزرگ خود ، الذريعة إلى تصانيف الشيعة اقدام نمود و مجلّد اوّل آن ، به سال 1355 ق ، و سپس مجلّدات بعدى در نجف و تهران و بيروت ، چاپ شد . اين اثر ، در 28 جلد به چاپ رسيده و تاكنون ، ذيلها و مستدركها و فهرستها و معجمهاى متعدّدى نيز از سوى محقّقان اماميه ، براى آن ، منتشر شده است .
اين مجموعه ، فهرست نسبتاً كاملى است از تأليفات علماى شيعه اماميّه و معرّفى آنها ، در طول چهارده قرن تاريخ اسلام .
آثار ديگر وى از اين قرارند :
- طبقات أعلام الشيعة ، كه ذكر احوال و آثار علماى شيعه از قرن چهارم تا چهاردهم است . اين اثر ، در هجده جلد ، به چاپ رسيده است ؛
- مصفّى المقال ، كه دربارهء مصنّفان درايه و علم رجال است ؛
- هدية الرازى إلى المجدّد الشيرزاى ، كه شرح حالى است از ميرزا محمّد حسن
هامش
( 1 ) . جهت اطّلاع بيشتر ، ر . ك : شيخ آقا بزرگ تهرانى ، محمّدرضا حكيمى ، ص 3 - 9 .