ترجمه :
3 - اقسام مفهوم است .
تقسيم مىشود مفهوم ، به مفهوم موافق و مفهوم مخالف :
1 - مفهوم موافق ، چيزى است كه باشد حكم در مفهوم ، موافق در سنخ با حكم موجود در منطوق . پس اگر باشد حكم در منطوق ، وجوب مثلا ، مىباشد ( حكم ) در مفهوم ، وجوب همچنين ، و بههمينصورت . مثل دلالت اولويت داشتن در مثل قول خداوند متعال :
« فلا تقل لهما افّ » بر نهى از زدن و توهين به پدر و مادر و مانند اين ( زدن و توهين ) از آنچه ( عملى ) كه آن ( عمل ) شديدتر است از حيث اهانت و آزردن از افّ گفتنى كه حرام است به حكم آيه . و گاهى ناميده مىشود اين مفهوم ( اولويّت ) فحواى خطاب .
و نيست نزاعى در حجّيّت مفهوم موافق به معناى دلالت داشتن اولويّت بر تعدّى دادن حكم به آنچه ( عملى ) كه آن ( عمل ) اولى در علّت حكم است و براى آن ( مفهوم موافق ) تفصيل كلامى است كه مىآيد ( تفصيل كلام ) در موضع خودش .
2 - مفهوم مخالف ، چيزى است كه باشد حكم در آن ( مفهوم ) مخالف در سنخ با حكم موجود در منطوق . و براى آن ( مفهوم مخالف ) موارد بسيارى است كه واقع شده است كلام در آنها ( موارد ) ذكر مىكنيم آنها ( موارد ) را به تفصيل و آنها ( موارد ) شش تا است :
1 - مهفوم شرط است .
2 - مهفوم وصف است .
3 - مهفوم غايت است .
4 - مهفوم حصر است .
5 - مهفوم عدد است .
6 - مهفوم لقب است .