" نخل : درخت خرما ، نخلة : يك درخت خرما ، نخلتان : دو درخت خرما " و " تمر : خرما ، تمرة و تمرتان " و " بقل : سبزى ، بقلة ، بقلتان " و " نجم : ستاره ، نجمة ، نجمتان " و " حمام : كبوتر ، حمامة ، حمامتان ، و " ورق : برگ ، ورقة ، ورقتان " و اين در مصنوعات الهىّ و غير ذوى العقول ، و در ذوى العقول با ياء نسبت ميآورند ، مانند " يهود ، يهودىّ ، يهوديّان " و " مجوس ، مجوسىّ ، مجوسيّان " و " اعراب ، اعرابىّ ، اعرابيّان " و " فارس ، فارسىّ ، فارسيّان " و " حبش ، حبشىّ ، حبشيّان " و " روم ، رومىّ ، روميّان " و " عرب ، عربىّ ، عربيّان " و " جنّ ، جنّىّ ، جنّيّان " و " ترك ، تركىّ ، تركيّان " و براى مؤنث تاء ملحق ميكنند و ميگويند : " جنّيّة ، يهوديّة ، اعرابيّة ، فارسيّة ، و غير آن " و اين دو گونه را اسم جنس جمعىّ گويند ، و غيرش را اسم جنس افرادىّ مينامند ، مانند " ماء ، لبن ، عسل ، حنطة ، تراب ، انسان ، حيوان " .
14 - بعضى از اسماء دوباره مجموع مىشود ، و در اصطلاح آن را جمع الجمع ميگويند : مانند ، " بيوتات جمع بيوت و آن جمع بيت است و رجالات جمع رجال و آن جمع رجل است و صواحبات جمع صواحب و آن جمع صاحبة است و اكالب جمع اكلب و آن جمع كلب است و اظافير جمع اظفار و آن جمع ظفر است ، و اماكن جمع امكنة و آن جمع مكان است .
و ازاهير جمع ازهار و آن جمع زهر است .
15 - چند جمع است كه واحدش استعمال ندارد ، مانند " تعاشيب : گياههاى گوناگون تازه روئيده ، تعاجيب : شگفتيها ، تجاويد :
بارانهاى نافع " .
علوم العربية — صفحة 438
مساهمون: هاشم حسيني تهرانى
ص٤٣٨