آيه 29 " " ليطّوّفوا " صيغه جمع مذكر غائب است از باب تفعّل ، در اصل " ليتطوّفوا " بوده ، تاء تفعّل در فاء الفعل ادغام شده چنانچه بيانش گذشت ، لام امر در اصل مكسور بوده ، لكن چون واو پيش از آن است و در درج كلام واقع شده ساكن قرائت مىشود ، و بيت عتيق كعبة است .
2 - شش صيغه امر حاضر ( كه آنها را اصطلاحا صيغه امر ميگويند ، زيرا گفتيم آن هشت صيغه گرچه از جهت معنى امر است ، ولى از جنبه صيغه مضارع است ، چون حروف مضارعة در آنها هست ) حرف مضارع از اولش ساقط مىشود ، پس اگر حرف بعد متحرّك است ، نيازى به همزه وصل نيست و اگر ساكن است همزه وصل مكسور ميآورند ، مگر در جائى كه عين الفعل مضموم باشد ، پس آن همزة نيز مضموم است ، اين تغييرات در اول صيغه ، اما آخر صيغهها :
3 - از چهار صيغه مثنّى و دو صيغه جمع مذكّر و يك صيغه مفرد مؤنث حاضر نونها حذف ميگردد ( و دو صيغه جمع مؤنث نونش به حال خود باقى است ، زيرا ضمير فاعل است ، مانند واو در جمع مذكر ، و الف در تثنية و ياء در مفرد مؤنث حاضر ) زيرا اين نونها بجاى ضمّهاى است كه در آن پنج صيغه ديگر است .
4 - از پنج صيغه ديگر كه ضمير ظاهر ندارد اگر معتل اللام نيست ضمّه آخر حذف مىشود ، و اگر معتل اللام است حرف آخر حذف ميگردد ، زيرا ضمّهاش قبلا حذف شده ، و اينها باضافه تغيير و اعلالى است كه در هريك از صيغههاى مضارع واقع مىشود ، يعنى : هريك از صيغههاى
علوم العربية — صفحة 255
مساهمون: هاشم حسيني تهرانى
ص٢٥٥