( تقسيم پنجم ) [ فعل يا خبر است يا انشاء ]
فعل يا خبر است يا انشاء و انشاء يا طلبىّ است ، ماند " اضرب " يا غير طلبىّ است ، مانند " انكحت " و " نعم العبد " ، و طلب : يا طلب انجام كارى است ، و آن را امر ميگويند ، يا طلب ترك كارى است ، و آن را نهى ميگويند ، يا طلب فهميدن چيزى است ، و آن را استفهام ميگويند .
و اين تقسيم از جنبه خواست و اراده متكلّم است ، زيرا متكلّم :
يا ميخواهد خبر دهد ، يا انشاء نمايد ، و براى هريك از اينها از جهت معنى تفاصيلى است كه در علم معانى مذكور است ، اكنون سخن در - صيغههاى امر و نهى و استفهام است كه از مضارع ساخته مىشود ، چنانچه در سه فصل آنها را شرح ميدهيم .
فصل ( در صيغهسازى فعل امر )
صيغههاى فعل امر در هربابى چه مجرد چه مزيد از مضارع آن باب ساخته مىشود به تغييردادن آنها ، و آن تغييرات در اوّل و آخر صيغه مضارع واقع مىشود ، و آنها بطور قاعده كلّىّ در هرفعلى و هربابى از اين قرار است :
1 - بر سر شش صيغه غائب و دو متكلم لام مكسورى كه آن را لام امر مينامند آورده مىشود ، و مكسور بودنش در ابتداء است ، ولى در درج كلام ساكن قرائت مىشود ، چنانچه در قرآن است
" وَ لْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ :
و طواف كنند به خانه ديرينه - سورة الحجّ - 22 -