چهارده صيغه ماضى : " باع ، باعا ، باعوا ، باعت ، باعتا ، بعن ، بعت ، بعتما ، بعتم ، بعت ، بعتما ، بعتنّ ، بعت ، بعنا " باع در اصل " بيع " بوده ، طبق آن قاعدة ياء قلب به الف شد " باع " گرديد ، تا پنج صيغه ، " بعن " در اصل " بيعن " بوده ، ياء قلب به الف ، و به التقاء ساكنين حذف گرديد " بعن " شد ، فتحه فاء الفعل بدل به كسرة گشت تا دلالت كند كه عين الفعل محذوف ياء بوده " بعن " گرديد .
چهارده صيغه مضارع : " يبيع ، يبيعان ، يبيعون ، تبيع ، تبيعان ، يبعن ، تبيع ، تبيعان ، تبيعون ، تبيعين ، تبيعان ، تبعن ، ابيع ، نبيع " يبيع در اصل " يبيع " بوده ، كسره عين الفعل را به فاء الفعل نقل نمودند " يبيع " شد ، همچنان در باقى صيغهها ، و در دو صيغه جمع مؤنث پس از نقل ضمّة ميان عين الفعل و لام الفعل التقاء ساكنين شد ، عين الفعل ساقط گرديد .
چهارده صيغه امر : " ليبع ، ليبيعا ، ليبيعوا ، لتبع ، لتبيعا ، ليبعن ، بع ، بيعا ، بيعوا ، بيعى ، بيعا ، بعن ، لابع ، لنبع " آنچه در مادّه قال گفته شد در اينجا گفته مىشود ، با اين فرق كه عين الفعل در آنجا در صيغه مضارع مضموم و در اينجا مكسور است ، و آن واوىّ و اين يائىّ است ، و از اين باب است : " بان ، يبين ، بن ، بيانا و تبيانا و تبيانا : آشكار شدن " و " بان ، يبين ، بن ، بينا و بينونة : جدا شدن و " حاد ، يحيد ، حد ، حيدا و حيودا و حيدانا وحيدة و حيدودة و محيدا : روى گرداندن " و " خاب يخيب ، خب ، خيبة : نااميد شدن "
علوم العربية — صفحة 211
مساهمون: هاشم حسيني تهرانى
ص٢١١