. . . . . . . . . .
Commentary
اما واجب مشروط مثل آنكه قبل از استطاعت احكام آن را ياد نگيرد و بعد از استطاعت وقت ياد گرفتن احكام ممكن نباشد و همچنين نظير صلوات يوميّه قبل از وقت تحصيل علم به آنها را ترك كرده و بعد از دخول وقت تمكن از تحصيل علم ندارد مصنف مىفرمايد واجب مشروط و موقت كه بيان نموديم و لو ترك فحص و تعلم قبل از شرط و قبل از وقت سبب شود مخالفت مأمور به را بعد از حصول شرط و وقت فضلا از آنجائى كه ترك آنها به مخالفت واقع نرسد .
و اما در جائى كه ترك تعلم و فحص موجب مخالفت واقع شود آنست كه قبل از حصول شرط تكليفى نيست مثل آنكه قبل از حصول استطاعت وجوب حجى نيست و همچنين قبل از ظهر وجوب نماز ظهرى نيست تا واجب باشد مقدمات آنها كه يكى از مقدمات آنها وجوب تعلم باشد .
لذا مصنف مىفرمايد واجب مشروط و موقت قبل از وقت و قبل از شرط تكليف فعلى نمىباشد و اين مطلب واضح است و همچنين بعد از حصول شرط كه استطاعت حج باشد و وجوب صلاة بعد از ظهر ايضا وجوب فعلى نيست چون بعد از حصول استطاعت و داخل شدن وقت براى نماز ظهر تمكن ندارد مكلف از ياد گرفتن احكام آنها بسبب غفلت مكلف كه قبلا گذشت شخص غافل تكليف به آن صحيح نيست .
و حاصل آن شد كه قبل از وقت و شرط وجوب فعلى نيست و همچنين بعد از حصول شرط و دخول وقت ايضا وجوب فعلى نيست چون متمكن از تحصيل علم به آنها نمىباشد مثلا اگر كسى قبل از ظهر احكام نماز را ياد نگيرد مثل شكيات و سهويات و صحت قرائت و اذكار آيا ممكن است بعد از ظهر تمام آنها را ياد بگيرد و بعدا نماز ظهر را بخواند از اين جهت قائل شدهاند محقق اردبيلى و صاحب مدارك قدس سرهما به اينكه وجوب تفقه و تعلم در احكام شرعيه وجوب آن وجوب نفسى تهيئى مىباشد نه آنكه وجوب مقدمى باشد چون بنا بر بيان سابق مقدمه در جائى واجب است كه