قرينهء منضمّه در مقام تفهيم خصوص صحيح بوده است و يا اينكه مقتضاى قرينه اعم از تمام و ناقص است . صحيحى معتقد به اول و اعمى معتقد به دوم مىشود . تأمّل . « 1 »
قوله : و منها .
[ معناى صحت ]
مقدمه دوم : براى صحت تفاسير مختلفى از ناحيهء علماء شده است كه به دو تفسير اشاره مىشود :
1 ) تفسير فقهاء : صحت نزد فقهاء به معناى اسقاط كردن اعاده و قضاء است . فلان عمل صحيح است يعنى آن عمل مسقط اعاده و قضاء است .
2 ) تفسير متكلمين : صحت نزد متكلمين به معناى موافق بودن با شريعت است .
فلان عمل صحيح است يعنى آن عمل موافق با شريعت است . « 2 »
مرحوم مصنف مىفرمايند : اين تفاسير ، تفسير به اثر المعنى و به عبارت ديگر تفسير به لازم المعنى است .
توضيح : صحت در لغت و عرف يك معنا دارد و آن معنا عبارت است از تماميت . « 3 » ولى تماميت آثارى دارد كه در هر علمى از تماميت تعبير به اثرى شده كه آن اثر در آن علم مهم است . اثر مهم تماميت در علم فقه اسقاط اعاده و قضاء است ، چون علم فقه از فعل مكلف كه از جملهء آنها اعاده و قضاء است ، بحث مىكند . اثر مهم تماميت در علم كلام موافقت با شريعت است ، چون نظر متكلم به حصول قرب عبد به مولاست و قرب بدون موافقت با شريعت حاصل نمىشود .
نكته :
صحت و فساد دو امر اضافى و نسبى هستند نه حقيقى . يعنى يك عمل به حسب يك حالت صحيح و همين عمل به حسب حالتى ديگر فاسد است . مثلا نماز قصر در حالت سفر صحيح است و در حالت حضر فاسد است .
هامش
( 1 ) - انّ هذا التصوير فى القرينة المنضمّة الى لفظ العبادة لا فيه اذا المفروض انّ الصلاة مستعملة فى معناها اللغوى على كلا التقديرين و المقصود اجراء النّزاع فى الفاظ العبادات . حاشيه مرحوم مشكينى .
( 2 ) - بين اين دو تفسير چه نسبتى وجود دارد ؟ كفايه ، ج 1 ، ص 288 .
( 3 ) - يعنى تمامية الاجزاء و الشرائط ، و عن الوحيد رحمه اللّه تفسيرها بالتماميّة للاجزاء فقط و هو غير ظاهر . حقائق الاصول ، ج 1 ، ص 55 .