جزئى مىشوند و جزئى با جزئى مباين است ) .
اگر مراد اين احتمال باشد ، باطل است .
دليل :
مستعمل فيه حروف دو صورت دارد .
الف ) در قليلى از موارد ، مستعمل فيه جزئى خارجى است مثل سرت من البصرة ( متكلم خبر مىدهد از شروع به حركت از نقطهء خاص - شروع جزئى ) .
ب ) در كثيرى از موارد ، مستعمل فيه كلى است مثل سر من البصرة ( متكلم طلب مىكند شروع به حركت از نقطهاى نه نقطهء خاص - شروع كلى ) . با حفظ اين نكته ،
صغرى : اگر موضوع له بنابر قول مشهور و مستعمل فيه بنابر قول تفتازانى ملاك قرار خارجى باشد ، لازمهاش بنابر قول مشهور كثرت مجاز و بنابر قول تفتازانى ملاك قرار گرفتن استعمال قليل است .
كبرى : و الّلازم باطل .
( ملاك قرار گرفتن استعمال قليل بىوجه است و التجوز خلاف ما نراه فى استعمالاتنا العرفية ) .
نتيجه : فالملزوم مثله . « 1 »
جواب از اشكال بر مشهور :
مراد مشهور از خاص ( در موضوع له خاص ) جزئى اضافى است و جزئى اضافى گاهى جزئى حقيقى و گاهى كلى مىشود . « 2 » بنابراين دليل فوق رد بر نظريه مشهور نخواهد بود . « 3 »
رد اين جواب از طرف مصنّف :
مرحوم مصنف بهوسيله عبارت « و هو كما ترى » قائل به ضعف اين جواب شده است . اين عبارت اشاره به اين دارد كه مشهور موضوع له را جزئى حقيقى ( حقيقت و
هامش
( 1 ) - من المعلوم انّ الوضع و الاستعمال انّما يتعلقان بالصور الذهنيه لا الخارجيه اذ قد لا يكون المعنى خارجيا اصلا فضلا عن ان يكون جزئيا . . . ؛ حقايق الاصول ، ج 1 ، ص 22 .
( 2 ) - فالموضوع له عبارة عمّا يعمّ الشخصىّ و الكلىّ و لذلك يلزمه صحة استعمال اللفظ فى الكلىّ . نهاية الافكار ، ج 1 ، ص 35 .
( 3 ) - اين كلام فقط جواب از اشكال بر مشهور است . هداية المسترشدين ، ص 30 .