فصل اول : در زمان غيبت آن بزرگوار عليه السّلام
بدانكه آن بزرگوار را دو غيبت بوده ، چنان كه از اخبار گذشته و آتيه ظاهر مىشود . يكى صغرى و قصير ، و ديگرى كبرى و طويل ، و مراد از غيبت صغرى نه همان است كه زمان آن كمتر بوده ، بلكه در كيفيت هم تفاوت دارد . زيرا كه در آن ، باب سفارت منفتح بوده . به علاوه ، درك خدمت آن بزرگوار به جهت بسيارى از اخيار مقدور يا ميسور بوده ، و هركس به سؤال و جواب اكتفا مىنمود به توسط وكلا و ابواب استخراج جواب مىنمود ؛ بهخلاف غيبت كبرى . پس مراد از غيبت صغرى ، از زمان ولادت تا زمان انقطاع سفارت مىباشد .
چنانكه شيخ مفيد رحمه اللّه در كتاب ارشاد گفته كه : « مولد او ، شب نيمه شعبان سال دويست و پنجاه و پنجم بوده و مادرش كنيزى است " نرجس " نام . در وقت وفات پدرش ، پنج ساله بوده و در آن زمان خدا او را حكمت و فصل خطاب داد و او را آيتى گردانيد بر اهل عالم ، چنان كه يحيى را در طفوليت و عيسى را در گهواره پيغمبر نمود . . . او را پيش از ظهور دو غيبت باشد . يكى از ديگرى اطول ، چنان كه در اخبار وارد شده . يكى از مولدش تا انقطاع سفارت در ميان او و شيعيان او ، و ديگر غيبت كبرى بعد از غيبت صغرى و در آخر غيبت كبرى با شمشير قيام خواهد نمود » « 1 » .
مجلسى رحمه اللّه مىگويد كه : اشهر در تاريخ ولادت آن حضرت عليه السّلام ، آن است كه در سال دويست و پنجاه و پنجم هجرت واقع شده و جمعى دويست و پنجاه و شش گفتهاند و بعضى دويست و پنجاه و هشت نيز گفتهاند و نيز مشهور ميان خاصه و عامه ، وفات امام
هامش
( 1 ) . الارشاد ، ص 346 .