مبحث هفتم : ظهور صيغهء أمر عقيب حظر
مصنّف در اين مبحث ، وضعيت ظهور صيغهء امرى كه بعد از حظر ( نهى ) واقع شده است را مورد بحث قرار مىدهد ، به اين بيان كه :
از بحث قبل معلوم شد كه صيغهء أمر ظهور در « وجوب » دارد ( چه ظهور وضعى و چه ظهور اطلاقى و انصرافى ) ، حال اگر صيغهء أمر بعد از حظر ( نهى ، منع ) يا بعد از احتمال حظر واقع شود ، آيا ظهور آن ، باقى مىماند يا منتفى مىشود ؟ ( أعمّ از اينكه اصلا ظهورى نداشته باشد و مجمل شود يا اينكه در غير وجوب ، ظهور پيدا كند . )
قبل از بيان اقوال در مسئله لازم است به مثال هركدام اشاره شود .
مثال - صيغهء أمر بعد از حظر ( نهى ) :
لا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَ أَنْتُمْ حُرُمٌ ،
وَ إِذا حَلَلْتُمْ فَاصْطادُوا
« 1 »
در اين آيهء شريفه ، « أمر » ( اصطادوا ) بعد از نهى ( لا تقتلوا ) واقع شده است .
مثال - صيغهء أمر بعد از توهّم و احتمال حظر :
مانند اينكه راوى با گمان به اينكه خوردن چيزى حرام است از امام عليه السّلام سؤال كند كه آيا خوردن آن جايز است يا نه ؟ و امام عليه السّلام در پاسخ بفرمايد : « كل » . در اينجا « أمر » ( كل ) پس از توهّم حظر و منع واقع شده است .
اقوال در مسئله
قائلين به ظهور صيغهء أمر در « وجوب » ، در مورد ظهور صيغهء أمرى كه بعد از حظر يا بعد از توهّم و احتمال حظر قرار مىگيرد ، اختلاف كردهاند كه مصنّف به سه قول اشاره مىكند :
1 - ظهور در اباحه : اين قول ، منسوب به مشهور است .
2 - ظهور در وجوب : اين قول را برخى از علماى عامّه ( مثل بصرى و بيضاوى ) اختيار كردهاند .
3 - ظهور در حكم قبل از حظر : اين قول را برخى ديگر از علماى عامّه ( مثل : عضدى )
هامش
( 1 ) . المائدة ( 5 ) ، آيهء 95 .