تمام موجودات را در اين نشئه دنيا از جمادات و نباتات و حيوانات و افلاك ، اعمّ از عوالم علوى و عوالم سفلى به طفيل انسان ، و از پرتو وجود انسان خلق فرموده ، چنانچه در تعليقهء مبارك شيم خود ، به توسط حبيب خود ، پيغمبر محترم ، تلطّفا اين بندهء لا شىء پست را مورد عنايت قرار داده و به خلعت
« وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ »
« 1 » او را تكريم فرموده ، پس معلوم شد آنچه از مخلوقات غير آدمى است براى آدمى آفريده شده و آدمى براى بندگى حق خلق شده است . همچنان چه در حديث شريف معروف فرموده :
كنت كنزا مخفيّا فأحببت أن أعرف فخلقت الخلق لكى أعرف ؛ « 2 »
يعنى : من گنج نهانى بودم ، دوست داشتم شناخته شوم ، پس خلق نمودم خلقى را كه شناخته شوم .
و دليل اينكه هر چه جز آدمى است ، طفيل وجود بشر است آن است كه ذات مقدّس حقّ ، در كلام مجيدش خلقت ساير موجودات را معلول وجود انسان قرار داده ، فرموده :
هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً .
« 3 »
و در آيه ديگر ، خلقت موجودات آسمانى و زمينى را از پرتو وجود انسان قرار داده ؛ فرموده :
وَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ ،
« 4 »
يا اينكه زمين را فراش آدمى قرار داده ؛ و فرموده :
جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِراشاً
« 5 »
يا اينكه راجع به خلقت خصوص حيوانات ، براى تغذيهء بشر از گوشت آنها يا براى پوشاك بشر ، يا براى استفاده سوارى و زينت از آنها چند آيه بيان فرموده : مثلا ؛
وَ الْأَنْعامَ خَلَقَها لَكُمْ فِيها دِفْءٌ ، وَ مَنافِعُ
« 6 » يا فرموده :
وَ الْخَيْلَ وَ الْبِغالَ وَ الْحَمِيرَ لِتَرْكَبُوها وَ زِينَةً
« 7 » يا اينكه فرموده :
وَ إِنَّ لَكُمْ فِي الْأَنْعامِ لَعِبْرَةً نُسْقِيكُمْ مِمَّا فِي بُطُونِهِ مِنْ بَيْنِ فَرْثٍ وَ دَمٍ لَبَناً خالِصاً سائِغاً لِلشَّارِبِينَ .
« 8 »
اين آيات ، بالصراحة دال است بر اينكه ايجاد حيوانات ، فرع وجود بشرند و از طرفى انسان هم ، براى تعيش در دار دنيا از جهت خوراك و پوشاك و غيرهما احتياج بوجود حيوانات دارد ؛ لذا ذات مقدس او به همين منظور ، براى بقاى نسل حيوانات شعور و قوّه مدركه ، كه محتاج به آن بودند ، به آنها عطا فرمود ، از قبيل شعور اشتهاى به آب و علف و
هامش
( 1 ) . سورهء اسراء ( 17 ) ، آيهء 70 .
( 2 ) . بحار الانوار 84 / 198 .
( 3 ) . سورهء بقره ( 2 ) ، آيهء 29 .
( 4 ) . سورهء جاثيه ( 45 ) ، آيهء 13 .
( 5 ) . سورهء بقره ( 2 ) ، آيهء 22 .
( 6 ) . سورهء نحل ( 16 ) ، آيهء 5 .
( 7 ) . سورهء نحل ( 16 ) ، آيهء 8 .
( 8 ) . سورهء نحل ( 16 ) ، آيهء 66 .