زيادتى مال باعث زحمت آخرت است ، و تحصيل و حفظ آن در دنيا نيز به زحمت است ، و بهجز زحمت دنيا و آخرت ، ديگر ثمرى ندارد ؛ و عاقل چگونه مغرور گردد به آنچه مثمر زحمت دنيا و آخرت است و زائل و فانى است ؟ مگر آنكه تحصيل نمايد از ممرّ حلال و انفاق نمايد در طريق الهى ، تا موجب فوائد اخرويّه گردد . و صحّت جسم - عن قريب - زائل مىشود ؛ زيرا كه روز به روز ، قواى جسمانيّه ضعيف مىشوند ، و جوانى رو به كهولت و پيرى آرد و مزاج مختلّ گردد ، چگونه به صحّت مغرور توان شد با زوال آن ؟ و طول عمر ، اگرچه هزار يا دههزار باشد چون نهايت دارد ، غرور به آن بيجاست ؛ زيرا كه تصوّر كند كه حال نهايت عمر است ، و بايد ارتحال به دار آخرت كرد ؛ مغرور به عمر فانى زائل نتوان شد . و اولاد ، اگرچه بسيار باشند ، چگونه باعث غرور عاقل گردد ؟
زيرا كه كثرت ايشان باعث زحمت و هلاكت است ؛ هريك را طبيعتى و رغبتى و ضرورتى است ، و همه ، خواهش خود را بر ابوين ترجيح دهند ، و به اين سبب ، دشمن باشند ايشان را ، كه :
إِنَّ مِنْ أَزْواجِكُمْ وَ أَوْلادِكُمْ عَدُوًّا لَكُمْ
« 47 » . و كثرت اصحاب ، چگونه باعث غرور گردد ؟ زيرا كه اگر مخالفت نمايد ايشان را ، مصاحبت نخواهند نمود ، و اگر موافقت نمايد ايشان را ، مىبايد متابعت كند آراء مختلفه را ، و جمع كند ميان مدارك مختلفه و متفاوته ؛ و اين ، منتهاى زحمت است در صورتى كه وفا نمايند ، و حالآنكه اهل وفا نادرند :
« وفا مَجوى ز كس گر سخن همىشِنَوى * به هَرزه طالبِ سيمرغ و كيمياىْ مباش » « 48 »
و اگر احوال ايشان صدق و صفا و وفا باشد ، لااقلّ ، عمر صاحب اصحاب
هامش
( 47 ) - . . . همانا كه بعضى از همسران و فرزندان شما ، شما را دشمنند . . . : سورهء 64 آيهء 14
( 48 ) -وفا مجوى ز كس ، ور سخن نمىشنوى * به هرزه ، طالب سيمرغ و كيميا مىباش« ديوان حافظ » : 255