چنان كه فضل دارو نه از آن است كه تلخ است ، لكن اندر گرسنگى ده فايده است :
فايدهء اول آنكه دل صافى و روشن گرداند ،
و سيرى مردم را كور دل و كند انديشه كند ، و بخارى از معده بر دماغ شود كه مردم را كاليو [ 1 ] كند تا انديشه بشوليده [ 2 ] شود . و از اين گفت رسول ( ص ) كه « دلهاى خويش را زنده گردانيد به اندك خنديدن و پاك گردانيد به گرسنگى تا صافى تنك [ 3 ] شود . » و گفت ( ص ) : « هر كه خويشتن گرسنه دارد دل وى زيرك شود و انديشهء وى عظيم گردد . » شبلى ( ره ) گفت : « هيچ روز گرسنه ننشستم للّه را [ 4 ] كه نه اندر دل خويش حكمتى و عبرتى يافتم تازه . » و رسول ( ص ) گفت :
« سير مخوريد كه نور معرفت اندر دل شما كشته شود . [ 5 ] » پس چون معرفت راه بهشت است ، و گرسنگى درگاه معرفت است ، گرسنه بودن در بهشت زدن است ، چنان كه گفت أديموا قرع باب الجنّة بالجوع . [ 6 ]
فايدهء دوم آنكه دل رقيق شود
چنان كه لذّت ذكر و مناجات بيابد . و از سيرى قسوت و سختى دل خيزد تا هر ذكر كه همىكند بر سر زبان باشد و اندر درون دل نشود . جنيد ( ره ) مىگويد : « هر يكى از شما ميان خود و ميان حق - تعالى - توبرهء پرطعام بنهاده است و آنگاه همىخواهد كه لذّت مناجات يابد ، هرگز اين نبود . »
فايدهء سوم آنكه بطر [ 7 ] و غفلت دروازهء دوزخ است ، و شكستگى و بيچارگى و عاجزى درگاه بهشت است ،
و سيرى بطر و غفلت آورد ، و گرسنگى عاجزى و شكستگى آورد . و تا بنده خود را به چشم عجز نبيند - كه
هامش
[ 1 ] گيج ، كودن
[ 2 ] پريشان .
[ 3 ] رقيق ، نرم ص 24 - ح 3 .
[ 4 ] براى خدا .
[ 5 ] خاموش شود .
[ 6 ] كوفتن در بهشت را با گرسنگى ملازم شويد .
[ 7 ] بطر ص 21 - ح 6 .