و در شأن نزول اين آيهء شريفه نوشتهاند كه در ايّام جاهليّت يا در به دو اسلام ، زمانى كه اهل مكّه از اعمال حجّ فارغ مىشدند جمع مىشدند در مِنى ، [ و ] مىشمردند مفاخر و اثرهاى آباء سلف خود را ، و ذكر مىكردند ايّام قديمه و نعمتهاى بزرگ ايشان را ، و به يكديگر با اين كلمات فخر مىكردند ، پس خلّاق احديّت با اين آيهء شريفه آنها را امر فرمود كه ذكر نمايند خداى خودشان را در اين موضع عوض ذكر پدران خود ، بلكه زياده از آن ، و مأمور به اين شدند كه ذكر نمايند و بشمارند نعمتهاى ظاهرى و باطنى را ، و شكر نمايند در مقابل آن نعمتها ؛ به جهت اينكه هر چند پدران ايشان را نعمتها هست نسبت به آنها و لكن نعمتهاى الهى در نزد ايشان اعظم و افخم است ، و او است مُنعم حقيقى ، و تمام نعمتها راجع بر آن ذات اقدس است « 1 » .
فايدة : بدان كه انعقاد نطفهء مقدّسهء جناب رسول خدا صلى الله عليه و آله از قرارى كه نوشتهاند نه ماه كشيده به جهت اينكه مادرش ، آمنه بنت وهب ، در شب جمعه هجدهم جمادى الاخرى به آن حضرت حامله شده در مِنى نزد جمرهء وسطى ، و در ماه ربيع الاوّل متولّد شد .
الفصلُ الثّاني وَ الثّلاثُون در وداع بيت اللَّه الحرام
بدان كه چون حاجّ از اعمال مذكورهء مِنى فارغ شد مستحبّ است به جهت وداع بيت مراجعت نمايد به مكّه ، و اينكه داخل شود به خانهء كعبه ، و در بارهء مردان مستحبّ مؤكّد است كه داخل كعبه شود ( بخلاف زنان كه در بارهء آنها تأكيد نيست مثل مردان ) ، و مؤكّد است در بارهء كسى كه اوّل سفر حجّ او باشد .
و در حديث است كه : داخل شدن در كعبه داخل شدن است به رحمت خدا ، و بيرون آمدن از بيت بيرون آمدن است از گناهان ، و سبب اين است كه خداوند عالم نگاه مىدارد او را از گناهان در بقيّهء عمر ، و مىآمرزد گناهان گذشته را « 2 » .
و مستحبّ است در آن چند چيز :
هامش
( 1 ) - در منابع بسيارى از جمله : كافى 4 / 516 بابالتكبير ح 3 ؛ وسايل 7 / 459 ب 21 ح 9854 ؛ بحار 96 / 311 ب 54 ح 32 و ح 33 و ح 33 و ح 35 و ح 47 .
( 2 ) - الفقيه 2 / 206 فضائلالحجّ ح 2149 ؛ بحار 96 / 370 ب 64 ح 8 .