محل رويش گياه ، تاريخچه و موارد مصرف آن مانند
E . angustifolia
مىباشد و بطور كلى مىتوان گفت به صورت تنتور براى هر نوع عفونت و التهاب موثر مىباشد .
از نظر تركيبات شيميائى مانند
E . angustifolia
مىباشد با اين تفاوت كه مقدار
Echinacoside
آن كمتر ولى مقدار
Arabin orhamnogalactans
بيشتر به اضافه اينكه داراى مشتقات
Chicoric acid
مىباشد .
پرورش آن نسبت به دو گياه قبلى آسانتر مىباشد و در تجارت بيشتر اين نوع عرضه مىگردد . رجوع شود به كد 2174 تحت عنوان اكيناشيا
E . angustifolia
همين مجموعه .
Code - 2180
حزا برى ( نوع بستانى )
Echinophora sibthorpina Guss
گياهى است پايا ، 2 ساله به ارتفاع 50 - 20 سانتيمتر ، معطر و پوشيده از كركهاى كوتاه از خانواده چتريان ، ساقه منفرد ، منشعب ، برگ دراز و پهن يا مثلثى شكل با سه بار تقسيمات شانهاى ، گل كه در ماههاى خرداد و تير ظاهر مىشود زردرنگ و گلبرگها كركدار مىباشد . آرايش گل چترى و ميوه پهن و هرمى شكل مىباشد . محل رويش گياه جزيره بالكان ، كرت ، روسيه ، قبرس ، سوريه و ايران مىباشد . در ايران در اكبرآباد قزوين ، بين كوهين و لوشان ، منجيل ، رستمآباد ، اوين رودهن و قمصر كاشان مىرويد .
تاريخچه :
در مورد حزاء ، حزاء برى ، حزاء بستانى مندرج در كتب قديم ابهاماتى وجود دارد كه بيشتر به علت تداخل مطالب با يكديگر مىباشد . براى روشن شدن مطلب ، ذكر مقدمهاى ضرورى به نظر مىرسد :
از نظر پزشكان سنتى حزاء دو نوع بستانى و برى دارد شرح نوع بستانى حزاء و اختلاف نظر محققين درباره آن و بالاخره شناسائى و مشخص نمودن نام علمى گياه
( Carum ridolfia Bent hook )
و موارد مصرف آن ذيل كد 1267 همين مجموعه آمده است و اگر در قرابادينها حزاء بدون پسوند آمده باشد منظور اين گياه بوده است .
اما حزاه برى را نيز پزشكان سنتى به دو نوع برى و بستانى ( 1 * ) ( نوع بستانى حزاه برى ) تقسيم نمودهاند و نوع بستانى حزاه برى گياه مورد بحث مىباشد كه در جامع مفردات ابن بيطار تحت عنوان " حزاءه اخرى " در اختيارات بديعى " خرات " در تحفه و مخزن ذيل حزاه برى ابتدا نوع برى و سپس نوع بستانى يا گياه مورد بحث شرح آن آمده است .
در كتاب دياسقوريدوس اين دو نوع برى در دو موضع جداگانه آمده نوع برى با نام قافاقس خرونيون ( 2 * ) و برى بستانى تحت عنوان فاناقس اسقطيبيون آمده است .
گياه مورد بحث به يونانى
Panakes asklepion
و به رومى
Panace asclepio
ناميده شده و اصطفن و حنين آن را به فاناقس اسقطيبيون معرب نمودهاند و ابن بيطار معادل آن را زوفرا ضبط نموده و مىنويسد " زوفرا ، ديسقوريدوس فى 3 ، فاناقس اسقلينيوس و هو نبات يخرج ساقا . . . الى آخر ( 3 * ) و در فرهنگ مخزن نيز آمده است " فاناقس سقلينوس صنف كبير زوفرا است "