Code - 2183
شكر تيغال
Echinops cephalotes DC .
گياهى است پايا ، تيغدار به ارتفاع تا حدود يك متر ، پوشيده از كركهاى سفيد يا خاكسترى مانند نمد ، از خانواده
Compositae
، ساقه متعدد ، در پائين منشعب ، برگ بزرگ ، چرمى ، ضخيم ، مستطيلى شكل . چند تكهاى با كنارههاى دندانهدار كه منتهى به خار بلند مىباشد .
گل در ماههاى خرداد و تير در انتهاى ساقه به صورت مجتمع در كپههاى بدون پايه به شكل گلوله خاردار و آبىرنگ مشاهده مىشود .
محل رويش گياه حاشيه مركزى و نواحى گرم و خشك مىباشد . در ايران بين تهران و قم و ساوه ، دامغان ، سمنان ، كلاك ، كرج ، مردآباد تاكستان بين سلفچگان و اراك بطور وحشى مىرويد . بر پشت برگها و شاخههاى جوان گياه ، حشرهاى از راسته قاببالان به نام خزوكك
Khouzokeke
از جنس
Larinus
كه در منابع مختلف نوع آن به تفاوت
Medificans , Maculatus
و يا
Nopordi
ذكر شده است زندگى مىكند اين سوسك كه از گياه تغذيه مىكند براى حفاظت نوزاد خود مانند كرم ابريشم پيلهاى سفيدرنگ ، تخممرغى شكل با سطح خارجى ناصاف و سطح داخلى صاف به اندازه فندق مىسازد . اين پيله كه مان فرعى محسوب مىشود به نام شكر تيغال ناميده مىشود و چنانچه آن را از شاخه جدا نمائيم يك شكاف حوالى آن ايجاد مىشود .
تاريخچه :
قديمىترين كتابى كه در اختيار دارم و نام آن آمده است كتاب اختيارات بديعى مىباشد وى اشتباها آن را با سكر العشر بامان
Clotropis procera ( Willd ) R . Br .
يكى دانسته و آن را تحت عنوان سكر العشر آورده است ولى جز سه سطر اول كه از صاحب منهاج نقل قول شده و دو سطر آخر كه مربوط به سكر العشر مىباشد و ذيل كد 1129 همين مجموعه شرح آن آمده است دو سطر وسط بسيار جالب مىباشد و مىرساند كه وى اولين فردى است كه از آن نام برده است وى مىنويسد " مؤلف گويد بر گياهى خار مانند ، مگسى بزرگ آشيانه مىسازد و آن كرم ميانه آشيانه مىماند و آن كرم را به شيرازى خزوكك و تيغال خوانند و " آشيانه تيغالى خوانند " . جملات بعد مربوط به سكر العشر مىباشد ( 1 * ) .
داود انطاكى تحت عنوان " تيهان " مىنويسد بعضى آن را سكر العشر دانستهاند و آن پيله را مگس سياهرنگى كه از درخت انزروت تغذيه مىكند مانند كرم ابريشم مىسازد مخلوط آن با روغن بادام در بيمارىهاى سينه ، سرفههاى خشن سودمند است ( 2 * ) .
شكر تيغال اسم فارسى تيهال است آن غلاف حيوانى است شبيه به مگس كه بر خار انزروت مثل كرم ابريشم از لعاب خود مىتند و در آن مىميرد و يا سوراخ كرده بيرون مىرود . شكر تيغال تازه شيرين مىباشد ولى در اثر كهنه شدن شيرينى آن كم مىشود و آن كرم را به شيرازى خزوكك و خانه آن را شكر تيغال مىنامند طبيعت آن از نظر گرمى معتدل و تر مىباشد .