شناسائى و كاربرد آن در طب سنتى :
قاقلى واژهاى است نبطى كه مأخوذ از " قاقولو " آشورى مىباشد و قدما به عربى آن را قلام ناميدهاند .
رازى در كتاب منصورى مىنويسد كه آن زيادكننده شير است .
هروى آن را گرم و خشك و خارجكننده صفرا ، زيادكننده پيشاب و شير دانسته است 1 * .
در صيدنه عربى ذيل بهعنوان قاقل و قاقلى فقط آمده است كه آن خارجكننده زرداب است 2 * و در ترجمه فارسى ضمن شرح اسقيل مىنويسد برگ اسقيل به برگ قاقلا مىماند و خواص آن در قلام حرف قاف خواهد آمد و ذيل قلام مىنويسد نبطىها آن را قاقلا ناميدهاند و آن به اشنان شباهت دارد و از اشنان كمى بزرگتر است 3 * .
ابن سينا گويد كه آن زيادكننده پيشاب ، اسپرم و خارجكننده صفرا مىباشد 4 * اسرائيلى قرطبى واژه هاى قاقلى ، قلام ، علاح ، سراسر ، رواش ، كاشر . . . را به صورت مترادف آورده كه بهجز سه واژه اول بقيه واژهها در آثار پزشكان قبل و بعد از وى نيامده و نامأنوس مىباشند وى نام اندلسى گياه را بلخته ضبط نموده است 5 * .
پزشكان بعدى اسامى عربى رجل الفروج ( انطاكى ) ، رجل الفلوس ( حكيم مومن ) و نامهاى فارسى كاكل ، كاكسر ، شابانك ، شورد ( عقيلى خراسانى ) را مترادف با قاقلى و قلام آوردهاند و مىنويسند گياه آن شبيه به اشنان و حرف ( رشاد - ترتيزك ) ولى كمى بزرگتر ، سبزتر و رطوبت آن بيشتر و مزه آن شور و شورهاى و تلخ و قابض است و در بهار مىرويد و شتر به خوردن آن راغب است . محل رويش آن شورهزارها و خرابهها مىباشد و علاوه بر مصارف درمانى ذكر شده توسط پيشينيان آن را هضمكننده غذا ، خارج كننده فضولات معدى رودهاى ، خوشبوكننده آروغ و آب افشره آن را خارجكننده صفرا و ممزوج 35 گرم آن با آب خيسانده مويز و شكر سرخ را در سستى و ضعف معده ، درد كمر ، پشت و سياتيك سودمند دانسته و توصيه كردهاند كه آن را نهجوشانند و اثر دانه آن را در خارج كردن صفرا بيشتر و مقدار خوراك آن را حدود 5 ، 7 گرم دانستهاند .
از 230 سال قبل اسامى گياه در واژهنامهها چنين آمده است .
فجل الجمل ، فجيله ، قاقلى ، رشاد البحر و هو القلام ( مخصص 11 ، معجم العلوم الطبيه ) ، فجل الجمل ، شابانك ، شورد ( بهرامى ) و امروزه در كشورهاى عربى به رشاد البحر ( ترتيزك دريا ) و فجل الجمل ( به معنى ترب شتر ) معروف مىباشد لذا به نظر مىرسد كه اين اسامى مهر تأييدى است بر گفته صاحب مخزن كه گياه به ترتيزك شبيه و مورد علاقه شتر مىباشد .
به فارسى نوع
Cakile arabica Velen
را كه در ايران رويش دارد كاكله مىنامند .
Culpeper
پزشك سنتى انگليسى درباره اثرات درمانى اين گياه مىنويسد كه آن سينه را از اخلاط پاك نموده در آسم ، تنگى نفس ، خيز عمومى انساج و يرقان موثر مىباشد و غالبا بهعنوان قىآور مصرف مىشود 7 * .
گياه داراى اثر ضد اسكوربوت مىباشد و در عوارض ناشى از كمبود ويتامين
C
موثر مىباشد .