Code - 1424
خيرى
Cheiranthus cheiri L .
خيرى
Khiri
يا شببوى زرد گياهى است زينتى به ارتفاع 60 - 30 سانتيمتر از خانواده
Cruciferae
بومى جنوب و شمال غربى اروپا كه معمولا بر روى خرابهها و زمينهاى سنگى به صورت وحشى رشد و نمو مىكند و در ساير نقاط دنيا پرورش داده مىشود .
برگها ساده ، باريك ، نوكتيز ، لبه صاف ، پوشيده از تارهاى فراوان و به رنگ سبز روشن مىباشند .
گل زرد يا زرد مايل به قهوهاى ، ميوه خورجينى و پوشيده از تارهاى كوتاه و پر از تخم مىباشد .
تاريخچه و موارد مصرف آن در طب سنتى :
خيرى يا هيرى گياهى است كه از ديرباز شناخته شده است به پهلوى آن را
Kherig zard
مىناميدهاند و فرشته " رام " يا " والابه " را امشاسپند خويش آن مىدانستند 1 * .
يونانىها گياه را
Leukoion
مىناميدهاند كه به لوقوليان معرب شده است . نام جنس گياه ماخوذ از دو واژه يونانى
Kheir
يا
Khori
به معنى " دست " و
Anthos
به معنى " گل " گرفته شده است و اين اشاره به رسمى در قرون وسطى مىباشد . در آن دوران افراد به هنگام خارج شدن از منزل آن را در دست خود نگه مىداشتند تا از بوى بد كوچه در امان باشند و نام نوع
Cheiri
ماخوذ از خيرى مىباشد . ديوسكوريد درباره گياه مىنويسد :
گياهى است معروف كه گلهاى آن به رنگهاى سفيد ، زرد و بنفش مىباشد و نوعى كه گل آن زردرنگ است در امر درمان وارد مىشود .
نشستن در جوشانده گلهاى خشك شده آن در ورم رحم سودمند و قاعدهآور مىباشد و ضماد مخلوط آن با قيروطى 2 * در تركخوردگى مقعد و با عسل در آفت موثر مىباشد و خوردن حدود 7 گرم از آن و يا مصرف آن از طريق واژن قاعدهآور و كشنده جنين مىباشد و ضماد كردن ريشه آن با سركه در ورم طحال و نقرس سودمند است 3 * . رازى در موضع خيرى كاملا آنچه كه ديوسكوريد ذيل
Leukion
آورده است به نقل از وى ذكر نموده و اضافه مىنمايد كه خيرى زخمها را التيام بخشيده و اعضاء چركين و متعفن را اصلاح و جوشانده آن مخلوط با شمع و روغن دملها و قرحههاى دير علاجپذير را درمان مىكند و تخم خيرى هم همان اثرات را دارد و با اين تفاوت كه قدرت قاعدهآورى آن بيشتر است 4 * .
خيرى معرب هيرى
Hiri
پارسى است و آن را شببو مىنامند زيرا در شب عطرى كه از او به مشام مىرسد بيشتر و دلپذير مىباشد و اهل عراق انواع آن را منثور مىنامند 5 * .
جوشانده ريشه خيرى با سركه درد دندان را تسكين مىدهد 6 * . آشاميدن حدود 10 گرم از جوشانده و يا سائيده آن جنين مرده و كيسه آب 7 * را خارج مىكند و به چشم كشيدن آن در
Leukoma
يا لكه سفيد روى قرنيه 8 * سودمند است . تخم آن ضد نفخ و تسكيندهنده سكسكه است و روغن آنكه از قرار دادن گلبرگهاى تازه در روغن كنجد به مدت چهل روز و در مجاورت آفتاب تهيه مىشود قاعدهآور ،