تاريخچه ، شناسائى و كاربرد آن در طب سنتى :
گياه از زمانهاى بسيار دور شناخته شده نامهاى سريانى ، آرامى ، عبرى ، يونانى گياه همان است كه تحت نام شلجم 1 * آمده است ، تئوفراست آن را
Gongylis
و ديوسكوريد بونياس
Bounias
ناميده و مىنويسد :
نوعى شلغم كوچك است كه نفاخ و غذائيت آن كمتر از شلغم مىباشد دانه آن پادزهر سموم كشنده مىباشد و آن را در تركيبات معجونها داخل مىنمايند اين نوع شلغم را نيز با آب و نمك پخته و مىخورند 2 * . جالينوس گويد كه بونياس شلغم برى مىباشد 3 * ابن بيطار ضمن شرح شلجم از بونياس نام برده و پس از نقل قول از ديوسكوريد مىگويد اين نوع شلغم از مواد داخل تركيب ترياق فاروق 4 * مىباشد و در اندلس لفت طليطلى ناميده مىشود و ريشه آن خوراكى است 5 * .
حكيم مومن آن را با شلجم در يك موضع آورده و آن را شلجم برى ناميده كه در دشتهاى نمناك نزديك آبها مىرويد ، بيخش به اندازه خيار بسيار سرخ و ماكول است همچنين در جاى ديگر مىنويسد شلجم احمر شوندر است . . . 6 * .
صاحب مخزن ذيل شوندر مىنويسد شوندر معرب از چغندر فارسى است به مصر آن را لفت طليطلى و بعضى شلجم احمر مىنامند آن شبيه به شلغم مىباشد و بهترين آن سرخ خالص ، كوچك و تازه آن است دانه آن از بينبرنده اثر سموم مىباشد ريشه آن را با شير و ماست مىخورند چنانچه در جوشانده دانه آن بهنشينند و يا جوشانده آن را بر بدن بريزند در " ابرده " 7 * موثر مىباشد و موارد مصرف درمانى آن مانند شلجم مىباشد 8 * 9 * ناظم الاطباء در پزشكىنامه مىنويسد از عوامل دفع اسكوربوت و هيجانات ريوى مىباشد 10 * .
تركيبات شيميائى :
دانهها حاوى گلوكزيدهاى
Glucobrassicanap in , Glucorapiferin , Glucoiberin , Gluconapin
،
Sinalbin
و
Gluconastur tin
، 30 تا 40 درصد روغن و غنى از پروتئين و ريشه حاوى آلانتونين و آلانتوئيك اسيد و املاح معدنى نظير كلسيم ، فسفر ، پتاسيم ، منيزيوم ، گوگرد ، ارسنيك ، قند 4 ، 7 درصد و ويتامينهاى
C , B , A
و برگها حاوى آهن و مس مىباشند .
خواص داروئى :
ريشه گياه مدر ، نرمكننده سينه ، خلطآور ، ضد اسكوربوت مىباشد در موارد ضعف عمومى ، سنگهاى كليوى اوراتى ، سيستيت و برونشيت و چاقى اثرات مفيد ظاهر مىكند خوردن خام آن در اكزما و جوشهاى غرور موثر مىباشد بهطور موضعى در آبسه ، سرمازدگى جلد و دردهاى مفصلى و به صورت بخور در گريپ و سينوزيت مصرف سنتى دارد . آلانتوئين موجود در دانهها در تركيبات آرايشى كاربرد دارد . موارد مصرف روغن كلزا در كد 1000 اين مجموعه آمده است .