سنتى اثرات درمانى هر دو گياه را يكسان دانستهاند لذا هر دو گياه را قطف يا سرمق ناميدهاند ولى نوع برى را قويتر دانسته و بويژه دانه آن را به منظور خارج كردن مشيمه به كار مىبردهاند .
قطف برى گياهى است علفى از خانواده
Chenopodiaceae
داراى ساقهاى به ارتفاع تا يك متر ، برگهاى مشخص سهگوشهاى شكل با دمبرگ دراز كه به دو صورت متقابل و متناوب بر روى ساقه ظاهر مىشود . گل تقريبا سبزرنگ و ميوه حاوى يك دانه سياه يا قهوهاى و شفاف مىباشد . گياه در كنار جاده ها و سنگلاخها مىرويد و در ايران در آذربايجان رويش دارد .
شناسائى و اسامى گياه در طب سنتى :
گياه توسط ملل باستانى از زمانهاى بسيار دور شناخته شده است . به زبان پهلوى آن را سرمك به سريانى قطپا به يونانى
Khrysolakhanon
و به لاتين
Atriplex
مىناميدهاند .
ديوسكوريد آن را
Atraphaksios
ناميده كه به اندرافاكوس معرب شده است . حنين مترادف آن را سرمق ذكر نموده و رازى ذيل سرمق كاملا آنچه را كه ديوسكوريد درباره اين گياه گفته است به نقل قول از وى در كتاب حاوى آورده است 1 * اخوينى اين گياه را شوره فراخ برگ ناميده است 2 * و ابو ريحان گويد سرمق قطف است و جالينوس آن را اطرفكسوس
[ Atraphksus ]
ناميده به سريانى قطبا و قطفا به پارسى سرمه ، سلمه و بستولاك و در ديوان الادب ، الرغل و اوريباسيوس گفته كه اطرافاكسيس سرمج است و به هندى آن را باتو 3 * مىنامند 4 * و ابن سينا گويد سرمق قطف مىباشد و آن از سبزيهاى مشهور مىباشد و دو نوع برى و بستانى دارد 5 * . سرمق معرب از سلمه و يا سرمك و يا سرمه فارسى است به سريانى قطپا 6 * به يونانى افيلوكبيون ، افكوكسيس و اطرافكسيس ناميدهاند 7 * .
كاربرد و مصارف درمانى گياه در طب سنتى :
اثرات درمانى اين گياه را مانند قطف بستانى ولى قويتر دانستهاند ولى اختصاصا ميوه اين گياه را خارج كننده مشيمه 8 * دانستهاند و ابن بيطار از قول اسحق بن عمران گويد اگر نصف اوقيه 9 * از آن را در يك رطل آب [ حدود 450 ميلىليتر ] جوشانده تا مقدار حجم آب به نصف برسد سپس آن را خوب مالش داده و صاف نمايند زنى كه مشيمه در شكم او مانده باشد حتى براى دو يا سه روز اگر آن را بياشامد مشيمه خارج خواهد شد 10 * .
ساير اثرات درمانى آن مشابه قطف بستانى است به قطف بستانى مراجعه شود .
امروزه نيز برگ آن مانند اسفناج در غذا مصرف مىشود و آن خاصيت نرمكنندگى و ميوه آن اثر مسهلى دارد .
توضيح - اسامى فوق الذكر به نوع بستانى نيز اطلاق شده است .
( 1 * ) - الحاوى ج 21 ص 41
( 2 * ) - هدايه المتعلمين 224 ، 244
( 3 * ) - باتو ، اين لغت در مخزن بتهو آمده است امروزه به هندى آن را
Chakoot - ki - sag
مىنامند