باب " ب " ذكر نموديم ( جامع مفردات ج 2 - 89 ) . بستانافروز ، بستان اپروز نيز گويند مضربه مثانه است و مصلح وى كندر بود ( اختيارات 66 ) .
در مسموميتها ، التهاب و عطش سودمند است شهوت را مىگشايد و بزرگى طحال را از بين مىبرد دير گوارش مىيابد مقدار خوراك آن سه مثقال و از عصاره آن يك و نيم اوقيه . . . ( تت تذكره 70 ) .
بستانافروز لغت فارسى است و به عربى حبق بستانى گويند و به فارسى تاج خروس و گل حلوا نيز نامند و او غير حماحم است كه حبق نبطى باشد برگش سبز ، ريزه و پرگل و گلش سرخ مايل به بنفش و بىرايحه و تخمش ريزه و براق و سياه است . . . تخمش جهت اسهال نايب مناب تخم بارتنگ است و چون كوبيده و در يك رطل شير خيسانده شب در مهتاب گذاشته بنوشند و سه روز به دستور و زياده بر آن مداومت كنند جهت حرقه البول و بول الدم 10 * مجرب است . . . ( تحفه 48 ) .
در برهان قاطع اسامى خود خروه [ خود - تاج و خروه به معنى خروس ] ، خوچه ، گل يوسف مترادف با بستانافروز آمده است و سلطان الحكماء در فروغ ناصرى مىنويسد : در اين زمان معروف است به تاج خروس و گل حلوا . ( فروغ ناصرى 158 ) . گرچه امروز در ايران واژه پارسى بستانابروز يا بستانافروز مصطلح نمىباشد ولى در كشورهاى عربىزبان اين گياه به بستان ابروز معروف است همچنين آن را دج ، ديسم ، دج الامير نيز مىنامند و به پارسى آن را حسن يوسف ، گل حلوا و تاج خروس سه رنگ ( ترجمه نام گونه ) .
توجه :
اين گياه در كتب تحفه ، مخزن الادويه ، فروغ ناصرى با نام بستانافروز آمده است نكته مهم اينكه در برخى از كتب نوشتهشده قرون اوليه هجرى نظير الحاوى منظور از بستان ابروز برطانيقى است و خواص ذكرشده مربوط به برطانيقى است . همچنين در برخى از واژهنامهها نام آن را امارنطون نيز ذكر نمودهاند درحالىكه امارنطون كه معرب از اماريطون يونانى است گياهى است كه به عربى ابزاز العذرا ناميده مىشود و نام علمى آن
Helichrysum stoechas DC
مىباشد .
( 1 * ) - برطانيقى كه برطانيقا تلفظ مىشود نام علمى آن
Polygonum bistorta L
مىباشد .
( 2 * ) - حماض برى
Rumex patientia L
( 3 * ) - براى اطلاع بيشتر به برطانيقى همين مجموعه مراجعه شود .
( 4 * ) - سكنجبين مخفف سركه انكبين است كه در طب قديم از سركه و عسل تهيه مىشده است .
( 5 * ) - ميافارقين ، شهرى است اندر حصارى بر سرحد ميان ارمنيه و جزيره روم ( حدود العالم 36 - 15 ) .
( 6 * ) - داح به معنى نيكو و زيبا مىباشد .
( 7 * ) - دقت ابو ريحان در اينجا مشخص مىگردد چه بقله يمانى
Amaranthus blitum L
مىباشد و بستان ابروز نيز در همين ژانر ( جنس ) قرار دارد .
( 8 * ) - خانق النمر ، اقونيطون
Aconitum napellus L