و ميوه آن مدور و سرخ رنگ و محل روييدن آن بيشتر كوهستانها و دامنه كوه نزديك به آب و در
خراسان و شيروان و اطراف شيراز و شام و روم و اندلس و غيره مىباشد . ميوه آن خوشهدار كوچك و طولانى و در خامى سبز و بعد از رسيدن سرخ مائل به كبودى يا سياه مىگردد و هنگام رسيدن آن تابستان است . زرشك حافظ صحت و از بين برنده صفرا و مسكن حدت آن و نافع جوش خون و ضماد آن با خاصيت نافع اورام حاره ، و چون زرشك را در گلاب تر كنند و داخل چشم چكانند رطوبت آن را خشك مىنمايد و بقاياى رمد كهنه را نفع كند . « 1 »
تركيبات شيميايى :
در ريشه و پوست و برگ اين نبات ماده الكالوئيدى وجود دارد ، به نام بربرين كه به شكل كريستالهاى زرد رنگ سوزنى شكل است . در آب گرم و الكل حل مىشود . زرشك درختى است معروف كه در مىريزند و به عربى انبرباريس خوانند و بعضى گويند انبرباريس درخت زرشك و حب الانبر باريس زرشك باشد و نام گلى هم هست ، خوشبوى از گلهاى هندوستان . « 2 » جوشانده ريشه زرشك مسهل ولى برگ و دانهاش قابض است . از جوشانده ريشه آن با شيرين بيان موميايى تهيه مىشود كه ماليدن و خوراك آن نافع درد پا و كمر و ضرب ديدگى مىباشد . ( براى كمردرد با آب تره و براى ضرب ديدگى با آب ماليده مىشود ) . « 3 »
مزاج :
سرد و در آخر سوم خشك است .
اندامان غذا :
معده و كبد را نيرو دهد و در رفع تشنگى بسيار نافع است .
اندامان دفعى :
شكم را بند مىآورد ، از خراش روده جلوگيرى مىكند ، نوشيدنش براى قطع سيلان رطوبتهاى مزمن رحم بسيار مؤثر است .
هامش
( 1 ) - محيط اعظم ، ج 2 ، ص 93 ؛ ابن البيطار ، ج 3 ، ص 161 ؛ قرابادين كبير ، ص 88 .
( 2 ) - برهان قاطع ، ج 1 ، ص 636 .
( 3 ) - حكيم اسفنديارى .