دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 84

مىآيد . درخت خار شتر در منطقه خراسان و شام زياد روييده مىشود . « 1 » ترنجبين به فتح تاى فوقانى و راى مهمله و سكون نون و فتح جيم و كسر باى موحد و سكون ياى تحتانى و نون معرب ترنگبين فارسى است و معنى آن عسل تر و به عربى عسل الحاج و به يونانى سخارون گويند . به هندى شكر جواسا در انگليسى ميناآذرى دزرت و به لغت اهل سودان طنياط گويند و آن شبنمى است كه از آسمان بر درخت خارشتر در ملك شام و خراسان و ما وراء النهر و گرجستان و همدان و نواحى آن مىنشيند و منعقد مىشود ، مانند ريزه‌هاى نبات ، مزه آن شيرين و جالى و بهترين آن سفيد تازه پاكيزه غير مخلوط با برگ و خار آن است كه از خراسان مىآورند و بهترين آن سمرقندى تازه سفيد با اوصاف مذكور است . مزاج آن گرم و تر در اول و معتدل در حرارت و رطوبت است . « 1 » ترشحات و شيرابه‌هاى برگ و ساقه‌هاى گياه خارشتر كه از لحاظ شيميايى نوعى از مَنّ مىباشد در تركيب ترنجبين ساكارز و ملزيتوز موجود است و آن در تداوى به عنوان ملين استعمال مىشود . « 2 » ترنجبين همان مَنّ است كه در تورات و قرآن مجيد آمده است مَنّ ترنجبين بود و سلوى مرغ بريان . ترنجبين ماده قندى گياهى است با تيغ زدن شاخه گياهى كه آن را خارشتر يا خاربز مىنامند به دست مىآيد . اين خار بيشتر در نواحى شمالى ايران و در اطراف كوير مىرويد در طب ايران به عنوان دارو و همچنين براى شيرين كردن جوشانده‌ها به مقدار 70 - 80 گرم تجويز مىنمايند . « 3 » ترنجبين : ماده شيرينى است كه از گياهى به نام خارشتر چكيده‌اش گرفته مىشود كه در اواخر تابستان خشك شده ترنجبين‌دار آن را روى سفره تكان مىدهند تا چكيده‌هاى