دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 504

است . مزاج آن سرد است و آن دو شكل است . نر و ماده نر آن خيلى سخت مىماند و در آن رطوبتى وجود ندارد و مثل جوهر مىماند كه اگر آن را در آب بسايند آب آن زرد مىشود و به رنگ زرنيخ در مىآيد و لكن ماده آن سختىاش كم است و جوهر ماده از جوهر نر بهتر است و اگر اين را در آب بسايند آب قرمز شديد درست مىشود شبيه آب رنجفر و مالش آن نافع ورم است گرمى را تسكين مىدهد و براى امراض خونى و صفراوى مفيد مىباشد سردى مىآورد و نيز در درد شكم هم مفيد است . خماهان : لغت فارسى است و خماهن نيز مىگويند از احجار است . حديد صينى جنس نر و حجر الحمار قسم ماده آن است مايل به برودت و در دوم خشكند و نر آن صلب و تيره رنگ و سياهى آن غالب و چون بسايند محلول و محكوك آن زرد رنگ و شبيه به رنگ زرنيخ مىباشد و در دست كردن انگشتر آن مقوى دل و رافع وحشت از تاريكى مكانها و تيرگى شب و نگاه كردن به آن جهت حفظ صحت چشم موثر است ماده آن سردتر از حديد صينى و رنگ سائيده آن بسيار سرخ و مايل به سياهى . « 1 » روايت : در فضيلت خماهان ( حديد صينى ) منقول است كه : حضرت امير المومنين عليه السلام چهار انگشتر در دست مىكردند . انگشتر ياقوت براى شرافت و زينتش ، فيروزه براى نصرت و ياريش ، حديد صينى ( خماهان ) براى قوتش ، عقيق براى حرز و دفع دشمنان و بلاها . « 2 » روايت از جابر بن حيان : نوعى سنگ سخت و تيره مايل به سرخى حجر حديدى ، صندل حديدى . « 3 » خماهان : به فتح خاء معجمه و ميم و الف و فتح ها و الف و سكون نون و به ضم اول نيز اسم فارسى است و خماهين نيز مىگويند و صندل حديدى و حديد صينى و به فارسى