سببش تحلّل مفرط محدث يبس است كه به واسطهء آن صغر و صلابت و خلوّ شريان پديد آيد * و كثرت حرارت احداث سرعت و تواتر نمايد .
19 . نبض صغير و سريع و متواتر و لين و ممتلى
سببش انضغاط رگ از مواد * و كثرت حرارت و رطوبت * و امتلاء دم كثير است .
20 . نبض صغير و سريع و متواتر و لين و خالى
و اين نوع به سبب انتفاى اسباب صغير يعنى عدم حاجت و ضعف قوّه و صلابت آلت ، و [ انتفاى ] انضغاط از امتلاء ماده ( بنا بر وجود سرعت كه بدون حاجت و قوّت نباشد ) * و وجود لينت مانع صلابت * و خلوّ ( كه ضدّ امتلاء است ) امكان وجود ندارد .
21 . نبض صغير و سريع و متفاوت و صلب و ممتلى
سببش صلابت است * و حرارت كه مؤدّى به تواتر نگردد * و امتلاء مادهء يابس .
22 . نبض صغير و سريع و متفاوت و صلب و خالى
و اين ، بنا بر آنكه سرعت بىقوّت نباشد و خلوّ را ضعف لازم ، امكان حصول ندارد .
23 . نبض صغير و سريع و متفاوت و لين و ممتلى
سببش انضغاط رگ * و كثرت حرارت چندانكه به سرعت اكتفا كند * و امتلاء مادهء رطوبى است .
24 . نبض صغير و سريع و متفاوت و لين و خالى
و اين نوع ، بنا بر وقوع ضدّ در سبب سرعت و خلوّ ، غير محصلة الوجود است .
25 . نبض صغير و بطىء و متواتر و صلب و ممتلى
26 . نبض صغير و بطىء و متواتر و صلب و خالى
و اين هر دو نوع نيز امكان حصول ندارند . چه :