متنى است به عربى با شرحها و حاشيههاى بسيار [ - حاجى خليفه ] و ترجمههايى چند از آن به فارسى . ( - احكام النساء ، ارشاد المسلمين ، بحر الكلام ، بيان الحق و جز آن . . . ) .
نسخهاى كهن از رسالهاى به نام دوم « بيان اعتقاد اهل سنت و جماعت » از وى ؛ از روى نسخهاى كهن دستنويس خواجه محمد پارسا ( د 822 ق ) ، به كوشش و پيشگفتار استاد محمد خوانسارى و آلبرت ناپلئون كميانيونى در « فرهنگ ايران زمين » دفتر 4 / 159 - 173 ، تهران ، 1335 خ چاپ شده است .
الحمد للّه و الصّلوة على رسول اللّه مىگويد بندهء ضعيف على بن ابى بكر بن عبد الجليل الرّشد انى طيب اللّه تربته و رفع فى الجنان رتبته كه اين كتابى است كه خواجه امام اجل زاهد حجاج نجم الدين ابو حفض عمر بن احمد النسفى رحمة اللّه جمع كرده است در بيان اعتقاد اهل سنت و جماعت بپارسى .
و سبب اين جمع آن بود كه در عهدى كه سلطان اعظم سنجر بن ملكشاه رحمة اللّه بسمرقند آمد با لشكر و امراء اهل اسلام ، در دهم ماه رجب سال پانصد و سى و پنج ، و با امير ابو الفضل سيستان امامى رسيده بود . امير امام لقب درخواست كرد از ائمه اجلهء سمرقند تغمدهم اللّه برحمته كه مىبايد كه در بيان اعتقاد اهل سنت و جماعت چيزى بنويسيد و خطوط خود بر آنجا ثبت كنيد ، تا با خود بدان ولايت برم و هركه بر خلاف اين گويد بزجر و نكال بمذهب آرم بتوفيق اللّه تعالى . اجابت كردند و همهء أئمه بخواجه امام نجم الدين رحمة اللّه اشارت كردند تا وى بنوشت و ائمه در تصويب آن خطوط خويش در آخر ثبت كردند .
يغما ش 181 ص 193 از عبد الحى حبيبى به تفصيل ، همانجا ش 190 ص 49 از همو ، بخش تطبيقى ؛ زركلى 721 به نقل .
سنا 1 / 111 ش ( 22823 ) همين نسخه است در فرهنگ ايران زمين چاپ شده است ؛ فيلمها 1 / 715 ش ( 3 ) 2574 « بيان اعتقاد اهل سنت و جماعت » ؛ گلپايگانى ، نامگو 1 / 526 ش 70 / 25 « عقائد » از عبد العزيز بن محمد نسفى كه گويا همين كتاب باشد .
فرهنگستان ، نامگو 336 رديف 2473 « شرح عقايد نسفى » بندى است از آن ؛ فرهنگستان ، نامگو ، فارسى 260 ، همان نسخه ؛ موزهء بريتانيا ش 6474 گويا نوشتهء 655 .
عقايد اهل سنّت و جماعت .
ناشناخته .
آغاز : حمد له . حمد الشاكرين و الصلاة على رسوله محمد و آله اجمعين . درخواست كرد دوستى مخلوص ( مخلص ) كه در سر وى وفايى بود و در سينهء وى صفايى ، كه بيان اعتقاد اهل سنّت و جماعت بيانى شافى .
قونيه ، عبد الباقى گولپينارلى ، ج 1 ش 1241