آيينهاى كشوردارى روزگار اكبر پادشاه ( 963 - 1014 ق ) ، و خود آن را « آيين اكبرى » ناميده است . داراى آگاهىهاى علمى اجتماعى و سياسى و آداب و رسوم و وضع صنعتى و كشاورزى و جغرافياى شبهقاره و وضع جزاير آن ، عقايد هندوان در آفرينش جهان و جادوگرىهايشان ، تقويم هندوان ، راكهاى هندى ، پوشاك خوانندگان و نوازندگان ، و نيز نام كسان تاريخى كه به هند آمدهاند : آدم ، هوشنگ ، جمشيد و اسكندر . صوفيانى مانند على هجويرى ، حسن سجزى ، بختيار كاكى و جز آنان .
توصيف برخى از جانوران كمياب و يا افسانهاى :
سگ آبى ، گربهء پرنده ، سگى كه به شير حمله مىكند ، آهوى شاخدار سياه . . . و يك باب آن در زندگينامهء سرايندگان روز اكبرىست . ( تاريخ تذكرهها 2 / 436 ) . چندبار چاپ شده از آن ميان در 3 مجلد ، نولكشور 1869 م . آغاز : اى همه در پرده نهان ، راز تو - بىخبر انجام ، ز آغاز تو . . . از نيايش گفتار به ستايش كردار گرايد .
مشترك 1 / 471 نامش ، همانجا 10 ( 406 ) ( 24 نسخه ) ؛ نسخهها 6 / 4570 ( 32 نسخه ) ؛ ذريعه 2 / 276 « الاكبرى » ، همانجا 3 / 213 « تاريخ آيين . . . » ؛ استورى 1 / 549 ، 805 زندگينامه ؛ تاريخ تذكره 2 / 436 ؛ تذكرهنويسى 777 ؛ فرهنگنويسى 40 نامش ؛ صفا 5 / 457 و 1699 تا 1700 ؛ نفيسى 1 / 365 و 2 / 669 ؛ مشار 1 / 2 « آيين اكبرى : اكبرنامه » ( 9 چاپ ) ؛ مشار ، مؤلفين 1 / 207 ؛ سعدى تا جامى 682 ؛ ترجمهها 163 ترجمهء اردويى آن ؛ تاريخ افغانستان 1 / 2 ؛ پاكستان و هند 4 / 486 ؛ علماى هند 5 ؛ مارشال .
آستان قدس 3 / 73 « اكبرى » ؛ دانشگاه 2 / 518 ؛ ملى 1 / 116 ؛ نشريه 4 / 131 ، 653 و 5 / 696 ( 2 نسخه ) و 10 / 54 ، 296 .
آسياتيك سوسايتى ، چاپى 2 ( 6 چ ) ؛ آكادمى علوم ، چاپى 1 / 59 ؛ آصفيه ، هندليست 1 / 218 ( 4 نسخه ) و 2 / 1782 ( 2 نسخه ) و 3 / 92 ؛ اته 264 ، 265 ، 266 ، 267 ، 268 « منتخب آيين اكبرى » ، 270 « منتخب . . . » ؛ افغانستان 105 ؛ اندياآفيس ، چاپى 25 ؛ اسلامآباد ، تحقيقات اسلامى ش 67 ؛ ايوانف 127 تا 234 ( 8 نسخه ) ؛ بادليان 115 ( 4 نسخه ) ؛ بانكيپور 8 / 51 ش 552 ، 554 ، 555 ؛ براون ، ذيل 82 ، 144 ( به نقل ) ، برلين 484 ( 2 نسخه ) ؛ بشير شفيع 38 ؛ بشير حسين ، شيروانى 1 / 27 ( 3 نسخه ) ؛ بلوشه 1 / 577 ، 578 ؛ بنارس ، دانشگاه 2 ؛ بمبئى ، رهاتسك 68 ؛ بوهار 1 / 48 ؛ بهوپال ، حميديه 74 ، 165 ؛ خضر نوشاهى 389 « اكبرنامه : آيين اكبرى : تاريخ اكبرى » ( 5 نسخه ) ؛ داكا 1 / 395 ؛ دهلى ، ذاكر حسين 2 / 1 ؛ راجستان 1 / 138 ( 2 نسخه ) ، 139 ( 4 نسخه ) ؛ ريو 1 / 248 ، 251 ( 2 نسخه ) ، 252 ( 7 نسخه ) و 2 / 804 با ترجمهء انگليسى ، و 3 / 929 ، 1019 ، 1020 ، 1070 ؛ طرازى ، قاهره 1 / 3 ، 4 ؛ طرازى ، مصور 134 ؛ عباسى 1 / 681 ؛ عبد اللّه 1 / 77 ( 2 نسخه ) ، 78 ؛ عبد الرحيم 1 / 288 ؛ عليگر ، اطهر 93 « اكبرنامه يا آيين اكبرى » ؛ عليگر ، شيفته 92 ؛ قصر علم 310 ( 2 نسخه ) ؛ فرهنگستان ، الفبايى 1 / 89 ؛ كيمبريج 25 ش 144 ؛ گنج 4 / 2021 ؛ قاهره ، دار الكتب 1 / 26 ؛ مخطوطات ، گليرى 33 ؛ مرآت العلوم 1 / 19 ( 2 نسخه ) و 3 / 1 ( 8 نسخه ) ؛ ملى باقر 110 ؛ موزهء بريتانيا ، چاپى 55 ( 3 نسخهء اكبرنامه ) ؛ موزهء
فهرستواره كتابهاى فارسى ( فارسى ) — صفحة 1114
مساهمون: احمد منزوى
ص١١١٤