/ 1515 م درگذشته در دايبول هند 975 ق / 8 - 1567 م . از نوادگان مفتى شافعى به نام عبد الغفار قزوينى ( م 665 ق / 1266 م ) نگارندهء « الحاوى الصغير » بود . و پدرش نيز جايگاه قضاوت رى را داشت . اين اثر كه نام يكم آن ماده تاريخ نگارش ( 972 ق / 5 - 1564 م ) آن است ، به نام دوم نيز خوانده مىشود . تاريخ عمومى است از آغاز تا 972 ق / 5 - 1564 م ، به نام شاه تهماسب ( 930 - 984 ق ) . در 1 « عنوان » در دو حرف : ( كميت زمان ، تحقيق در معنى پيامبرى ) ، و سه « نسخه » نسخهء يكم در پيامبران ، در دو آيت : 1 - پيامبران ، 2 - پيامبر اسلام ، و دوازده امام .
نسخهء دوم پادشاهان جهان . از كيومرث تا آغاز صفويان ، در دو صحيفه : يكم پيش از اسلام ، الف ، ايرانى ، ب . جز آن ، دوم پادشاهان پس از اسلام ، در 20 « صحيفه » : 1 - امويان ، 2 - عباسيان و همروزگاران ( طاهريان ) ، . . . 5 - سامانيان ، غزنويان ، خوارزمشاهيان ، بنو الياس . . . ، 14 - شهر ياران مازندران و رستمدار . . . ، 19 - قراقويونلو ، 20 - آققوينلو ، نسخهء سوم صفويان . بخشهايى از آن به زبانهاى روسى و انگليسى ترجمه شده است ( برگل 2 / 590 ) . آغاز : شده نامور ز نامت « نسخ جهانآرا » -
به جلال خويش يا رب تو جمال آن بيارا * - آرايش ديباچهء نسخ جهانآراى دين و دنيا .
مشترك 10 / 113 به دو نام بالا ( 1 نسخه ) ؛ نسخهها 6 / 4136 « جهانآرا ( نسخ . . . ) ( 9 نسخه ) ؛ ذريعه 3 / 246 « تاريخ جهانآرا » ، 247 مكرر ؛ استورى 1 / 116 « نسخ جهانآرا » ؛ برگل 2 / 588 « نسخ جهانآرا » ( 17 نسخه ) ؛ مشار 1 / 1067 « تاريخ جهانآرا » ؛ نفيسى 1 / 354 ؛ صفا 5 : 3 / 1555 ، 1615 ؛ ياداشتهاى قزوينى 2 / 14 ، 194 ؛ كشف الظنون 1 / جهانآرا ؛ تاريخ افغانستان 1 / 59 « جهانآرا » ؛ مارشال 46 .
ادبيات 1 / 195 ؛ دانشگاه 8 / 282 « نسخ جهانآرا » ، همانجا 15 / 4193 « نسخ جهانآرا » ؛ فيلمها 266 ؛ ملك 4 / 823 « نسخ جهانآرا » ؛ ملى 3 / 522 .
آلمان 257 ، 258 ؛ اته 106 ، 107 ، 108 ؛ انديا آفيس ، چاپى 151 دوكارش ، 523 « تاريخ جهان آراء » ؛ بادليان 1 / 45 ش 98 ؛ براون 93 ؛ ريو 1 / 111 به تفصيل ، همانجا 2 / 808 ؛ طرازى ، قاهره 1 / 51 ؛ فلوگل 2 / 837 ؛ قصر علم 100 ؛ كيمبريج ، ذيل 164 ؛ مرآت العلوم 1 / 14 ؛ نوشاهى ، موزه 747 .
* نسخ جهانآرا . ترجمهء انگليسى ،
و . اوسلى
W . Ouseley
. گزيده .
برگل 2 / 590 .
* نسخ جهانآرا . ترجمهء روسى ،
و . ك . تيز نهاوزن . گزيده .
استورى 1240 ؛ برگل 2 / 590 .
* نظام التواريخ . بيضاوى شيرازى ،
ناصر الدين ابو سعيد عبد اللّه فرزند قاضى القضات ابو القاسم عمر ( م تبريز 684 يا 685 يا 692 ق / 85 يا 86 يا 1293 م ) . براى شمس الدين محمد جوينى ، در 21 محرم 674 ق به انجام رسانده است . تاريخ كوتاهى از جهان است از آفرينش تا روزگار نگارش ، در 4 « قسم » : 1 - پيامبران از آدم ، فرزانگان يونان باستان و ايران ، 2 - پادشاهان ايران از پيشداديان تا ساسانيان ، 3 - پيامبر و خلفا و امامان ، 4 - اندر ملوك ايران در ايام عباسيان الى يومنا هذا : صفاريان ، سامانيان ، غزنويان و