« ح »
* حبيب السير فى اخبار افراد البشر .
خواندمير ، غياث الدين محمد فرزند همام الدين ( حميد الدين ) شيراز الاصل هروى . ( م 941 ق يا 942 ق ) . نگاشتهء 927 - 930 ق / 21 - 1524 م :
به دستور صدر نقيب غياث الدين محمد حسينى ، و به نام استاد خود حبيب اللّه اردبيلى بدان آغاز ، و به نام حبيب اللّه ساوجى وزير دورميشن فرمانرواى هرات به انجام رسانده است . چندبار در آن دست برده دومين آن در 931 ق / 1525 م ، و سومين را در هند 935 ق / 1529 م انجام داده است ، براى تحريرهاى آن ( - برگل 2 / 551 ) . در 1 « افتتاح » و 1 « خاتمه » و 3 « مجلد » و سربندهاى « گفتار » و « ذكر » و هر مجلد در 4 « جزء » ، روى هم به گفتهء خود او در 12 « عقد » و اين سه مجلد در چهار مجلد چاپ شده است . جلد يكم : افتتاح در ذكر اول مخلوقات ، سپس چهار جزء : 1 - پيامبران و فرزانگان پيش از اسلام ، 2 - ملوك عجم و سلاطين عرب پيش از اسلام ، 3 - احوال حضرت سيد كائنات ، 4 - وقايع روزگار خلافت خلفاى راشدين . آغاز : ربنا آتنا من لدنك رحمة . . . لطايف اخبار لآلى نثار انبياى عالى مقدار و شريف .
جلد دوم : در چهار جزء : 1 - امامان دوازدهگانه ، 2 - وقايع تسلط حكام بنى اميه ، 3 - وقايع خلفاى عباسى ، 4 - همروزگاران اموى و عباسى از :
طاهريان ، صفاريان ، سامانيان ، سبكتگين . . . آغاز :
الحمد للّه الذى جعل النبيين لسان صدق عليا . . . و بعد نموده مىشود كه اين صفحات فوايد اثر مجلد ثانى است .
جلد سوم : در چهار جزء : 1 - مغولان از چنگيز و جانشينان او ، 2 - همروزگاران مغولان ، از اتابكان فارس و لرستان ، 3 - تيموريان و جانشينان ايشان تا صفويان ، 4 - صفويان تا به سال 930 ق . آغاز :
يا رب به ثناى خود سخنسازم كن * - در گلشن حمد نغمهپردازم كن . . .
بر ضمير خورشيد . در جزء سوم از مجلد سوم بخشهايى است در زندگينامهء صدور و علما و بزرگان روزگار تيمور .
جلد چهارم ( خاتمه ) : كه كتاب مستقلى به حساب مىآيد ، در مسالك و ممالك و عجايب و غرايب جهان . آغاز : افتتام در ذكر بدايع و غرايب ربع مسكون و عجايب وقايع جهان بوقلمون . . .
براى منتخباتش - برگل 2 / 561 و ترجمههاى تركى ، انگليسى ، آلمانى ، فرانسوى و روسى آن ، همانجا 2 / 563 .
مشترك 5 / 28 ( نامش ) ، همانجا 10 / 105 ( 33 نسخه ) ؛ نسخهها 6 / 4137 ( 173 نسخه ) ؛ استورى 1 / 101 « خواندمير » ، 104 « حبيب السير » ، 795 « مكارم الاخلاق » او ، 1237 ؛ برگل 2 / 545 تا 565 ( بيش 168 نسخه ) ، 561 براى ترجمههايش ؛ ذريعه 6 / 244 ؛ مشار 2 / 1718 ( 5 چاپ ) ؛ تذكرهنويسى 781 ؛ نفيسى 1 / 241 ؛ صفا 4 / 172 ، 472 ، 474 ، 541 ، 544 ، 545 ، همانجا 5 : 3 / 1563 ، 1633 ؛ تاريخ تذكرهها 2 / 588 ؛ تاريخ افغانستان 1 / 63 ؛ سعدى تا جامى 50 ؛ آفتاب 55 ؛ مارشال 26 .
آستان قدس 3 / 83 ( 2 نسخه ) ، همانجا 7 / 75 ، همانجا 9 / 30 ، 31 ، 32 ؛ آستانهء قم 110 ( 3 نسخه ) ؛ ادبيات 1 / 202 ( 4 نسخه ) ؛ ادبيات ، حكمت 14 ؛ اذكايى ، همدان 1705 ؛ اشكورى