نام را بر اثرش ننهاده است . در اين اثر ، محقّق خراسانى گاه همرأى علامهء حلّى در تبصره بوده ، برخى اوقات ، نظريات علامه را نقد و رد كرده است . گفته مىشود محقّق خراسانى ، در ابتدا اين اثر را از آغاز باب « طهارت » تا پايان « ديات » نوشته ( مانند تبصره حلّى ) و سپس به شرح آن و آوردن دليل و برهان پرداخته ، امّا چنانكه گفتيم ، جز تا مقدارى از باب صلاة نتوانست پيش برود و درگذشت . اين اثر كه آخرين نوشتهء آخوند است ، همزمان با درگيرى وى با جريانات مشروطه بوده كه از علل عدم تكميل اثر وى است .
همانگونه كه گفته شد ، محقّق خراسانى در نگارش ( تحرير ) جديد كتاب ، به ذكر استدلال و دلايل اقوال و احكام پرداخته و به شهرت ، اتّفاق نظر و اجماع فقيهان عنايت ويژه داشته است ؛ گرچه هر قولى داراى درجهء اعتبار متفاوتى است .
ويژگى ديگر ، روش محتاطانهء اثر است . آخوند در اين اثر ، شواهد بسيارى را بر مدّعاها آورده ، امّا به سبب خوف از مخالفت با اجماع ، حكم به احتياط داده است .
اعتقاد به جبران ضعف سند و دلالت ، با شهرت ميان فقها ، از ويژگىهاى ديگر كتاب است . با اين حال بايد گفت كه اعتنا و عنايت ويژه و بسيار وى به فرمايش فقيهان ، باعث عدم مخالفت يا عدم ابراز رأى شاذ و كمياب نشده است . براى مثال ، وى به نجاست ذاتى اهل كتاب معتقد نيست ؛ نيز باور دارد دليلى عقلى يا شرعى بر بطلان نماز با لباس غصبى وجود ندارد .
ويژگى ديگر ، سعى براى حلّ تضارب و اختلاف ميان احاديث است . شايد بتوان گفت بسيارى از فتاواى وى راهگشا و بر مقلّدان سهل است . امّا اى كاش او اين همه به احتياط و عدم مخالفت با گفتهء فقها توجّه نمىداشت ! خواننده با بررسى بسيارى از فتاواى ايشان ، شادمان از دستيابى بر راهكارى نو و فتوايى جديد مىشود ، امّا ديرى نمىپايد كه پى مىبرد محقّق خراسانى قصد مخالفت با فتاواى ديگران ندارد . زيرا توصيه به احتياط و عدم مخالفت با فرمايش فقيهان مىكند . چندين نمونه از اينگونه فتاوا در مقدّمهء محقّق ، گزارش شده است . چنان كه برخى لغزشهاى وى گفته شده ، از
شناختنامه آخوند خراسانى ( فارسى ) — صفحة 226
مساهمون: مهدى مهريزى وهادى ربانى
ص٢٢٦