كدام است ؟
فرمود : « حاشيهء توضيحى ، حاشيهء مرحوم مشكينى است كه هم شاگردِ شاگرد مرحوم آخوند بوده و هم در بيان و توضيح مقاصد كفايه و ريشهيابى مسائل خوب است . و ديگر حقائق الأصول مرحوم آقاى حكيم است كه ايشان در مختصر نوشتن مهارت دارد . و شرح عميقتر و مشكلتر ، شرح مرحوم حاج شيخ محمّد حسين غروى اصفهانى است » .
نظر مبارك استاد عالى قدر حوزه ، جناب آقاى حاج سيّد محمّد باقر طباطبائى ، مشهور به سلطانى را جويا شدم .
فرمود : « هر يك از شروح و حواشى كفايه ، يك ملاكى دارد . از نظر دقّت و مطالب علمى ، حاشيهء حاج شيخ محمّد حسين اصفهانى و از نظر سادگى مطالب ، حاشيهء مرحوم مشكينى و جامعتر از همه حاشيهء مرحوم سلطان العلماء است كه متعرّض نظرات مرحوم محقّق نائينى ، مرحوم آقا ضياء الدين عراقى و اعلام ديگر شده است ، البته مطالعهء آن ، حوصله مىخواهد ولى از بقيهء كتابها مغنى است . و حاشيهء استاد ما مرحوم حاج شيخ محمّد على صفائى حائرى هر چند كه سادگى مطالب دارد ، امّا دقّت نظر ندارد » .
از استاد معظّم جناب حاج شيخ جواد تبريزى ، راجع به بهترين شرح و حاشيه تحقيقى بر كفايه سؤال شد فرمود : « بهترين حاشيهء توضيحى و تحقيقى ، حاشيهء مرحوم مشكينى و از نظر تحقيق ، تقريرات مرحوم آقاى نائينى است » .
استاد گرامى جناب آقاى محمّد مؤمن قمى در اين خصوص فرمود : « در مراحل ابتدايى به نظر مىرسد حاشيهء مشكينى ، حاشيهء توضيحى همراه با تحقيق و خوب است . و نيز از شروح خوب براى اين مرحله حقائق الأصول مرحوم آقاى حكيم و حاشيهء مرحوم ايروانى است . امّا بهترين حاشيه براى مرحله نهايى ، حاشيه مرحوم حاج شيخ محمّد حسين غروى اصفهانى است » .
و استاد محترم جناب آقاى سيّد حسن طاهرى خرّمآبادى مىفرمود : « از ميان
شناختنامه آخوند خراسانى ( فارسى ) — صفحة 220
مساهمون: مهدى مهريزى وهادى ربانى
ص٢٢٠