و اخلاقى هستند چنانچه ساير علوم و فنون و حرفهها و صنايع و مشاغل را بياموزند بهر حال هر آنچه براى اصلاح اجتماع و زندگى عمومى تأثير دارد از هر قبيل از علوم اجتماعى و سياسى و دفاعى و طبابت و صنايع كه براى حفظ جامعه اسلامى لازم است از جمله واجبات نظامى بشمار مىآيد و از شئون علوم اسلامى معرفى مىشود از نظر اينكه در حفظ نظام اجتماعى اسلامى سهم بسزائى هر يك خواهند داشت .
غرض از روايت كه در مقام تفسير آيه كريمه
وَ لَمْ يَتَّخِذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ
وَلِيجَةً
است مراد عقايد فاسده و شبهات و رذايل اخلاقى و فنون علمى و طبيعى كه زايد و براى اجتماع اثر و بهرهاى ندارد و از جمله علوم زايد و بيهوده بشمار مىآيد اين گونه علوم و اعتقادات انديشه غير صحيح بوده و بدعت و وليجه بشمار مىآيد يعنى عقايد فاسده و يا اعمال و صنايع و رذايل خلقى كه بر غير طريق عقلائى و لوازم اسلامى است آن را وليجه و مذموم فرموده است .
خلاصه اهل ايمان هر چه از علوم و فنون و صنايع و مشاغل كه براى حفظ شئون اجتماع لازم است آنها را از ضروريات و واجبات نظامى معرفى نموده است و خارج از علوم و مشاغل و افعال وليجه و خرافات و بدعت و شبهات و زايد و بيهوده خواهد بود .
بعبارت ديگر مسلمانان بايد شعار اعتقادى و خلقى و عملى خود را توحيد و فضيلت قرار دهند و مقابل آنست كه اهل ايمان شعار خود را شبهات و وسوسهها و خرافات و رذايل خلقى و حرفهها و مشاغل مبتذل و صنايع و حرفههاى كه بيهوده و لا طائل است و براى اجتماع مصلحت و فائدهاى در برندارد بلكه زيان دارند قرار ندهند .
و هر يك از علوم و فنون و صنايع و حرفهها و مشاغل كه شعار آنها توحيد نباشد و به منظور تأمين مصالح جامعه اسلامى نباشد وليجه و زايد و بيهوده معرفى